S tephani C s Á ki

16  Letöltés (0)

Teljes szövegt

(1)pretIosVs In ConspeCtV DoMInI obItV s, ILLUSTRISSIMI DOMINI,. DOMINI. COMITIS. S t e p h a n i C s Ák i DE KERESZT-SZEGH; Perpetui Terrae Scepusiensis, Inclyti Comitatus Kolosiensis Supremi Comitis; Sacrae Caesareae Regiaeq, Catholicas Majestatis Consiliarii; &c. A quodam Societatis JESV Panegyrica dictione celebratus:. Claudiopoli, exeunte Mense Junio Pridie Kalend. Ju lias. Haáz Rezső Múzeum Tudományos Könyvtára, Székelyudvarhely.

(2) Haáz Rezső Múzeum Tudományos Könyvtára, Székelyudvarhely.

(3) O R A T. I O.. Inaufpicaturp eventum ! O nunquam fatis deplorandum tantae viciiUtudinis argumentum ! ergone poft fafta im m ortalia, mor­ tales pofuit exuvias , Perpetuus Terrx Scepufienfis Comes, Su. premus Comitatus Kolofienfis Praefe&us, Sacrae Caefareae, R egisquc Ca­ tholicae Majeftatis Confiliarius,Magnas Tranfylvaniae, Heros gentis gloriofiffims, Sidus Inclytae Familiae, Iiluftrifiimus Dominus Doiius Comes S 7 EPHANUS CSAKl de Kere£t-£egh ? Ergone Heroum quoque animae exftingvuntur? ficcine Patriae foles occidunt? quomodo mori po­ terat mori nefeia fortitudo ? Sic eft, A A 0 0 : & punftum honoris vehit lineam mortis. Ergo mortuus eft Illuftriffimus Comes STEPHANUS CSAK1? 6 invida tanto Nomini Fortuna! 6 parricida M ors! quae vix obduftas nuper ferali rurfum cataftrophe totius Provinciae renovas cica­ trices. Et quid aliud praeftolari amplius poteram us, & ardentiflimis praeftolabamur votis ? quUm poft everla dominantis Libitinae im peria, luba&as vires immenfas, fugatas tot adverfanrium morborum phalan­ ges, poft diftipatas circumvolitantium jaculorum mortiferas nubes , fir e oblcuriori nube diem lerenum , fine ecclipfr lunam, fine caligine aftrorum curfum patrio in orbe perennaturum. Sed 6 caduca mortalium vota, & mille ludibriis obnoxias fpes !quam inopinato ealii fpes noftrae fucciduntur : heu quomodo paulisper intermiftus dolor recrudefcit! dum eum , quem viventem fine laetitia videre non poteramus ; ingenti foenore lachrymarum m ortuum , ac jacentem in hoc Maufoleo intuemur. Haec merces Mortis eft: augulta capita anguftam in ferobem compin­ g it : Imperatores fine Im periis, Reges fine Urbibus, Divites fine auro , tripalm ati includit ergaftulo ; Magnates a Palatiis in urnam praecipitat fepulchrjlcm. Mortuus eftIlluftnifim usCom es S l b P H A N U S CSAKI : non dubito,ingemifeis ad tanti Magnatis occalum Patria affiifta feptem decorata verticibus T ranfylvania: hoc quippe ad fummum infeli­ citatis tuae cumulum d eerat: ut poft luftuofa tot millium funera, poft tot fame enefrorum emaciata bufta, lplam quoque tanti Magnatis rui funeftam ftragem afpicias. Hoc adhuc lupererat: ut poft inclinatos fub ;m-. Haáz Rezső Múzeum Tudományos Könyvtára, Székelyudvarhely.

(4) perio Libitina? reptem C olles, pretiofum tanti Atlantis tui caput prdftratum intuearis. Hoc unum tandem , ad renovandum vulnus tuum, & judifli ni doloris tui inenavigabile illud lachrymarum pelagus deerat: ut tami Herois t u i, in hoc lugubri theatro extenfum corpus, ingemifcas. Grandia funt ha?c, A A. OO : necexiguis deflenda lachrymis in­ cumbunt damna,dum occiimbunt magrii Heroes. Lugete ergo commu• nem P atris, & IlluftrilTima; Familia? ja&uram; fluant e foecundis maxu me patriorum oculorum fontibus flebiles riv u li; dignum eft: ut mutuo etiam lachrymarum imbre irrigetis; feptem Colles lamentis & fletibus profequantur; penetralia multorum gemitibus compleantur. Mortuus eft IlluftriffimusComes STEPHANUS CSAKI: magnitudinem jactu­ ra? penla ex Nomine, & fingultibils quis quis es , fi non plan&ibus profequere : in quo crudelis Mors omnem furoris fui acerbitatem vindicavit, & exacerbatum nuper tot infliftis faralibus plagis,Cor Patria? afflictiflima: fauciavir. Mortuus eft IlluftrilFunus Comes STEPHANUS CSAKI: & adhuc lachrymias tenes dolor ? qui triumphales plaufus merebatur, nec' planctibus Illuftrillimos illius Manes dignaberis? feralem hanc pom­ pam, nec funebri lamentatione deplorabis? materies ha?c certe apta eft; ad excienda omnium flumina lachrymarum. Sed jam video omnium veftrum ora, atque oculos in moerorem, & lachryrnas efte converfos. Sini­ te igitur, A A maeftifltmi: ut tanti doloris,& amaroris agam bajulum, & parentale Uluftrifilmis Manibus pendam tributum. Diflipate interim moeroris nebulas, abftergite oculos, temperate a lachrymis , quoad te 4 nuis Eloquentia; mete quadrigis Illuftriflimum Heroem ereftum fpeftandum vobis exhibeam: ut quilibet Heroicarum ejus virtutum ( quas in comitiva Reginae Prudentia; profequar) capiat monumentum. Nori enim fatis parentatur Hetoibus, fi cum Heroib 5 virtutes Heroica; eodem lepulchro tumulentur. Soles quippe dum o ccid u n t, Corufcant, & vi­ deri tantum definunt, non lucere. Quocifca, & fi pro dignitate tanti Herois & merito perorare m inimi poflim , & veftrae AA fatisfa&urus exfpeftationi fuccumbere omnino debeam: id unum nihilominus Orator indignus aVobis poftulo, ut benignis auribus, llluftriflimarum Umbra­ rum panegyriften aufcultate. Arque ut inde Orationis meae fumam in itium , unde prima glorid; Jlluftrillim i Domini Comitis decora promanarunt : age parentalis do­ lo r , & gentilitiam imprimis tanti Herois (quem G enus, & Virtus Heroem fecere) gloriam perlcrutare. Non enim facilius laudes ejus ad­ umbrabis, quam li ab avitis Majorum imaginibus (quibus optime colora­ Haáz Rezső Múzeum Tudományos Könyvtára, Székelyudvarhely.

(5) tur Panegyris) ordiaris. Age, inquam, parentalis dolor, & cun&abundam inter pe&oris anguffias Eloquentiam, inevoluta pridem fxcula (in quibus xternum perennatura Csakianx Familix Lumina ipeftare lic e t) patere proficifci. Age tandem parentalis dolor, & diffraftis in apertum lupatis erumpe: ac ubi a tam Nobili, & Inclyta ftirpe tam nobilem, tam frufcluofam, tam auream Palmam , ne dicam radicem recifam , & avulfam noveris, iliachrymare. Verum qui poteft conceptus ex tam funefta ftrage dolor, ex tam lu&uofo interitu enatus moeror, ob immenfam vim (qui peSius premit) e lamctantis euripo cordis eluftari ? nequit enim non elfe luthiofum eos exffingvi, & inaufpicato fato eripi, quibus tam fplen* dide nafei co n tigit: tanto quippe lu&uofior eft Hclperus , quantoPhofphorus erat ferenior; eo triftior afficit occafus, quo lerenior ortus recre­ abat. Audendu tamen e it ; & quod coepimus iter profequendu. Lubeat igirur lliultriffirtium Csakiani Stemmatis fplendorem commemo­ rare. Quod fi aftrum dixero: fuit a tot fxculis clariffimum, tot fideribus, quot llluftriffimis HeroibusApoftolicum Regnum Hungarix, & In­ clytum Tranfyivanix Principatum , illuftrabat. Grelcebat jam inde femperCsakianxPropaginis Arbor in Palmas, quo fecundo excita e Scy­ thia claffico , ac lituis afveta, jurata M arti capita, martiali imbuta fpiritupeftora, Hungari, vocaliori in Pannoniam evocati tu b i, fubfcprem Nobiliffimorum, xque* ac fortiffimorum Ducum, imperio emigrarunt. Szabolcs quippe Dux, & Heros llluilriffimus, feptem illorum Ducum gloriofiffimus : CSAK Nomine nuncupatum, haud abffinilem Patri filium gen u it, qui propaginem Illuftriffimx Csakianx Fam ilix initiavit. Jam vero quis nefcit: cx eorum fangvine in Palxftra literaria T ullios , ac Demolthenes? in M artis arena He&ores, & Achilles ? in Areopago Catones ? in Ara Numinum Numas ? & quam plurimos fago, togaque He­ roes celeberrimos , fucceffivis fxculis procreatos? Sed confulto eos prxterm itto : deliberatum quippe mihi eft ; ut dubium vobis relinquam : Utrum Nobiliffimum Regnum H ungarix, & Inclytus T ranfyivanix Principatus, majori tuerintHeroibus Gsakianis fplendori : an vero Hi majori Regna prxtata lu ce, ac fplendore illuftr^rint? ftatuatis. Sileo igitur Csakiana e Stirpe infignem Togji Heroem NICO LAUM CSAKI: qui And 14 24 fub Sigismundo Gxfare, & Rege Hungarix Vaivoda Re­ gni Tranfyivanix fa&cis, virtute infigni , prudentia fingulari, fortitu­ dine animi eximia , clavum Regni feliciffime gubernabat Sileo M L C H A E L E M G S A K I : Joannis Sigifmundi Zapolya PrincipisTranfyivan is Cancellarium. Sileo D I O N Y S I U M G S A K I , lub PfinHaáz Rezső Múzeum Tudományos Könyvtára, Székelyudvarhely.

(6) cipe Chriftophoro Bathorio ejusdem Confiliarium. Sileo fulmen belli STEPH ANUM,cxercituuPrincipisTranlylvaniaeSigismundiBdthoriSupremumGeneralem. Alterum item STEPH ANUM, CuriarRcgix Regni H ungaric Sapientifltmum Judicem : quorum immortalia pro DEO, & Patria; emolumento fufcepta, & laudabiliter coronata facinora, centum beet facundus lingvis, petitus Romd, aut e Grxoia Orator non fatis condigne laudaverit. Unicus fufficeret: alterum fulmen belli; defunfli llluftrTffimi Comitis genitor LA D ISLA U S: qui vere Laudis laus, & omnium adorea Laudum Famiiiarque gloria e x ftitit; ybi meritis amplif. fimis , tot ab hoile reportatis triumphis Generalis bellicofiffimus, ferri in campo,domi ingenii acie llluftriflimsr fus Familiae fplendorem illuftravit. Hinc merito fcutum : quo haec Illurtriflima Familia infignita e l l : eidem Familite obtigide videtur: in quo caput odryfium, bellicam Hero­ um Csakiorum fortitudinem , fyrma orientale, quo teclum eft : Sagum aut Togam ( : quibus femper claruere CSAKY : ) denotarent. Superfedeo horum omnium , & fexcentorum aliorum Heroum laudibus, ne a fcopo meo longius videar aberrare. Unum filere nec pofium , nec de­ beo: qui inter has Generis quafi ftellas, micat adhuc, velut inter ignes luna minores: a quo non minus Patria derivat lum inis, quam ab aTlrorum Principe minora fidera (erenentur. Quis ille, A A 0 0 ? dicam liben­ ter: Eminentiflimus S R.E. PrxsbyterCardinalis; Ecclefiarum Colocenfis, & Bachienfis Canonice unitarum Archi-Epifcopus; Purpuratus Ortho­ doxa: fidei tefiis; Regni Parthenopaei Magnas,EMIfRICUS CSAKI: cu­ jus in DEUM & Coelites pietatem , merita in Patriam , clementiam in fubditos, munificentiam erga egenos, panegyriextollere adorfus Orator, tantarum fub mole laudum fatigatus fuccumbat, eit necelle. Et certe : quis tot, ac tantorum Eleroum cedro digna opera, erudito licet calamo , valeat depingere? quis tam llluftrem Familix Csakiana: Ijilendorem ad dignirarem rccenfere ? qux pridem terrenae metas gloriae effugit: cado invcftapeiennat, aerernumque perennabit in S M A U R1T10 CSAKl: Cujus lan&itatem, fummus m terris Chrilli Vicarius non fufpexit modo; verum etiam utriusque Orthodoxi Orbis venerationi publicat* propoluic •. dum eum poreftare Vicaria, & Apoifolica in Sanftorum numerum retu­ l i t , & coelo aufroravit. Hic profecto attollere fe deberet Eloquentia; ut quam magnitudinem huic Piofapix in S M A U R l l 10 cadum conci­ liavit, aptis grandibusque verbis aljequatur. Sed pixilar tacito filentio prae-crire , quam ad dignitatem non efferre ; p rx ib t mihi (: cujus glo­ ria ell in e x cd lis:) ejus virtutes, vitae lanfrimoniam, & glouam in ter­ Haáz Rezső Múzeum Tudományos Könyvtára, Székelyudvarhely.

(7) ris, labia preffiis, venerari. Hujus quippe Orationis quantum ad digni* tatem, & Iplendorem familia:, difficiliuseftet exitum, quam principium invenire. Crefcit adhuc llluftriffima haec Prolapiain decus Hungariar, & Tranfylvaniae, in dies : & quia rapitur excellens indoles in fimilitudincm fuorum , profert Heroes: five ad tra&anda domi negotia delphicos Oratores ; five ad propellendos e Patriae finibus hoftes, Hunniades. V erb o : quod de Silva Dodonaea fabulatur antiquitas : exquanonni fi Deorum, ac Principum infignia, Ducum clavae, yi&orum trophaea con­ debantur: ex hac llluftriffima , & antiquiffima fam ilia, nonnifi terreftresD cos, plurimarum palmarum ViQores , pugiles fortiffimos , pro­ creari. N ovit Csakiorum Familiam Iftcr , & in ejus praeconia plend decurrit alveo : fama illius ad caeruleos Agathyrfos penetravit: di&um fatis. Sed,proh dolor! quid femina occultis traftibus a prilcis proavis re­ petita profunt ? fallim ur; immane quantum fallim ur: quotquot gene­ ris nobilitatem , negleftd virtutum tramite magnis ampullis ja&amus: ubi evanuifte omnes, animis noftris intuemur. Et nunquid umbra erant, &, praeterierunt ? fumus eran t, & evanuerunt? ultimo eos fortuna tri­ umphavit. Habetis in quem oculos veftros defigatis, AA 0 0 . Jacet heu .exftin&us,jacet! SidusTantse Familiae, llluftriffimus Dominus Comes STEPHAN US CSAK1: unica votorum meorum cynofura. Ah utinam liceret remoto tantifper fipario , & eflrafto Libitinae ju re, c fandapila eum in tu eri; qui hoc nobis re liq u it: ut virtutum fuarum monumenta, non ad luam gloriam (quae immortalis eft )fed ad Patria: bujus emolumen­ tum conferantur. Fingite vos eum intueri, A A 0 0 : ponite vobis ob oculos , quantas in eum liberalior Fortuna congefterat op es; quas ipfia Uluftriffimi Comitis prtefentia clarius re te g e t: quam mea Oratio vel leviter eft adumbratura. Majores H icfortitus, quos tales decerent po­ lleri, fulgorem Natalium , claritudine facinorum ; ac Virtutum gemi­ navit. Et quis,am abo : ab aquilis columbas generari autum abit'' for­ tes creantur fortibus : nec imbellem unquam aquilae columbam procre­ arunt. Non igitur ab llluftriflimis Progenitoribus degeneravit: irud vetuftatis fua? Uluftrem gloriam , & Familia: lua: Veluti clariffimi fideris agnolcens favillam, amulo paftii, Majorum Veftigia fequebatur. Ut qui ab Illuftriffimo Progenitore , & Patre L a DISLAO regnandi, ab lliuftriffima , ac pientiffima Matre Catharina, Rofalia Kainoki, vivendi ar­ tem eft edo&us. Noviftis eum* A A 0 0 : non enim ignotis lo qu o r; noviftis: & non fine admiratione lulpexiftjs, exporre&am in co frontis letenitatem ; majeftatem cap itis; oculorum fvavitatem ; dignitatem Haáz Rezső Múzeum Tudományos Könyvtára, Székelyudvarhely.

(8) o ris; vultus renidentis am*nitatem. Ad haec proceritas corporis ad menfuram Atlantxam compofita, excelfam ejus mentem denotabat; frons fpatiosa, prudentiam fingularcm ; grande oculorum fupercilium, magnaT nimitatem lpirabat; humeri prigrandes,Patri*ruentisiuccolland**quales; pe&us, ut magnanimae animae domicilium , ita am plum , & auguftum; pedibus, ut profundiora nobis per Heroicarum virtutum iemitam {ignarent veftigia, tanta qu* tantum Heroem decebat gravitas; innite­ batur. Mirabatur certe natura ipfa vires fuas, fu*que potenti* m agni­ tudinem in eo,quafi in Luciani fpeculo contemplabatur. Sed heu quam dolofus Fortun* calculus ! quod dum dico : attonitus horret animus» pnrcordia p av en t, gelidus exanimat artus eruor. Ubi eft? ubi elt vultus amabilis illa honeftas? ubi majeftas verticis? ubi affufa in oculis, & emicans in ore toto gratia ? ubi illa exporreft* frontis ferenitas ? ubi fvavitas oculorum ? ubi dignitas o ris? ecce jam nox eft in oculis; pal­ lor in o re ; macies in v u ltu ; cor illud generofiffimi fangvinis fons , ut pum ex,exaruit; pr*grandes humeri conciderunt ; collapfa pr*cordia , inftar putrefaft* fpongi*,marcuerunt. Macellum diceres, unde elurientes colubri, & caetera infe&a fumant opfonium, & epulentur. Sic eft; fuboris formofi, colorisque gratia mephirim geftamus; removebit hanc noftram cortinam hodie , vel cras M o rs, & labem occultatam infpe&a cadaveris cimmelia exhibebunt. Ite jam crifpate refugos a fronte crines, ludentem a tergo concolorem aurocoefariem oftentate, Diademate fron­ tem ambite , ferto gemmeo verticem gravate. Ite, ke: incumbitefavoniis blandientibus audafter, & aur4, dum luber, & arridet uramini. Ite, ite : quicunque felicitatem veftram in caducis corporis bonis collocatis, & Icaro duce illuc ev eham ini, unde omnes longe delpiciatis; hic eft infauftus Forrun* apex , evehit in altum Sors : ut laplu graviore pr*cipitet Mors, in fepuichrum. Sic omnia Fortun* dominantis imperio fubjacen t, pr*rer virtutem. Quocirca avocatam ab eximia Corporis llluftriffimi Comitis fymetria cogitationem , ad interiora mentis & virtu­ tum encomia (: qu* prorsus ab ufitata conditione hpminum, llluftriffimum Heroem exemiiTe videntur: ) oculos noftros defigamus. Et quis inficiabitur, A A 0 0 fub illa humani corporis cortina excelsam mentem latuifle, & prudentiam fmgularem cui pro foribus pulcherima modeftia,rofeus in ore pudor, fimplicitas oculis, clementia in fronte , Maje­ ftas in humeris, candor in peftore excubabant? Nemo igitur virtutem Dominam, dico Prudentiam, domi fuille negaverit. Prudentiam dico: qu* una om nia yiitutd nutrix eft, & amro* lucerna, a qua omnes VirtuHaáz Rezső Múzeum Tudományos Könyvtára, Székelyudvarhely.

(9) «es pendent, & illfus du£lu arbitrioque operantur. Mon contradixero ifenium Prudentis fedem ede, & in fcnihus condlia relidere: tanta nihilo­ minus jam ab ineunte aetate, in Illuftriflitno Comite femper elucebat Pru­ dentia : ut nifi aetas aliu exhibuidet, veteranu a Prudentia arbitrarentur. H&c duce futura profpiciebar, praelentia lapiente* moderabatur, de prae­ teritis aut tacebat : aut fi loquendum erat , candorem animi praeleferebat. Et vel exinde admirationi elle poterat ejus Prudentia; quod pau­ corum fuerit verborum; Harpocrati novit apprime facrificare: ut quod T h ales Milefius in q u it: pa u ca v erb a animi /apientis efic indicium. (ure fibi merito vendicirit. M aluit Comes prudentidimus, virtutibus in le expreflis loqui; quam verba non proficientia, fluminis indar profunde­ re. H&c igitur lucetnl animae, rebellantes motus exdinxit; hodes ubi non licuit exteros, domellicos peremit; antevertit iufortunium|; ratio­ nis imperium indauravit; verbo : animum ad DEI nutum , ac volunta­ tem moderabatur. Prudentis quippe animus, tanquam oraculum quod­ dam eft, aut certe mentem divinam habet, qu£ cunela vid eat, prolpiciat, perficiatque. Parum fine hac Prudentia valet, animofus Achilles, clypeatus Ajax, domitor orbis M acedo, He£lor magnanimus , autinfignis fceptro Menelaus. Quin imo virtutes iplae (quas fub unius Prudentia: cortice Illuftriflimus Comes inclulerac) fine hac virtute diu ftabilesede non p o liu n t: quin omnes diffipentur. V osipfi, non dubito, de llluftridimi Comitis prudentia tedes edis, A A . q u i lingularem lemper in eo fufpexiltis Prudentiam : & non raro maturos confilii fruflus ex arbore illa decerpfidis. Qua pro inde Prudentia fingulari facium arbitror: ut impe­ rialis quoque Aquilae oculos in fe defigeret,et in maximis (:u.tipfi non ignoratis:) fluElibus,in quibus tota haec Patria ja£labatur,et multiplici pro­ cellarum adultuquadatain ruinas fatiscebat prudentidimus Navarchus, Clavum teneret KolofienfisComitatus.de foris quoque triumphat,quem domedica Virtp coronat: & ubi ad faftigiu praeconii crcfcunt virtutes, crefcunt cultores earum gradibus dignitatum. Et fi 1 ullio fides habenda: P otefi Virtus fin ep ra fid io Fortuna , quo con ten difiet , labore & confiantid fe r v e n i r e . Jam vero quam infignes, quam Heroicas huic Prudentiae V ir­ tutes maritaverit, videamus. In fuo igitur officio, velut in fpecula col­ locatus: dare cuique quod fuum edet,omnibus viribus nitebatur. Etprofetto tantus in eo fuit zelus juftitiae, tam fan£le jura aequitatis adminiftrab at: ut palmam Areopago praeripere videretur. N ovit Cernes ju-. Haáz Rezső Múzeum Tudományos Könyvtára, Székelyudvarhely.

(10) ffiltimus hanc efle virtutem , quse magnos, & laudabiles reddit mortale# fiovit juftitiam perpetui N om inis, ac famae fundamentum efle : novic' poftremo, jufthia authoritatem , & fidem comparari, & eas, ut pediflequas juftitiae virtutes comitari. Quocirca: Dicem inter, acThem idem collocatus, hinc ftrifto juftitiar gladid formidabilis , hinc hilance ap­ pensi aequabilis , fuum cuique juftiflime diftribuebat. Quod fi iple, aut Prsefeftorum quisquam vel latum ultra /uftitiae limires ungvem excefliflent: coa&is paulo ante obitum in coronam lu b d itis, novus S A M U E L tenaciflimus aequitatis, ( a ) eos o rare, obteftari: num cujus bovem tu le rit, fi quem extferit fortunis , violaverit in­ juria , ac vexaverit; palam profiterentur; fe fe ita voluntate compa­ ratum , ut non prius animam Creatori fuo , quam fubje&is aequita­ tis fit jura redditurus. Collachrymantibus interea univerfis potius, quam loqui cupientibus: Oratione ad adftantes Illuftrifllmos Hseredes conversa , iterum ac tertium , coepit eorum fidem obteftari: committere nolint , ut fi quis amplilfimae haeredicati numus non bene partus adhserefceret, quem lachrymse lubditorum repeterent; non continuo exfcinderent.- O juftitiam coeleftium admiratione dignilfimam ! quae ut im io lata fervaretur, nullis fe fle&i donis, llluftriffimus Comes patiebatur; imo ne Aulae quidem luae violentiam ullam inferri to leravit: gnarus Optime, vel unico etiam numo, alte­ ram aequitatis lancem inclinari. Ideo religiofo a le faftu , omnes donorum illecebras rejecit : dare , quam accipere , melius e f t c a r ^ bitratus. Sed jam ad excellam ejus mentem , & fortitudinem ani­ mi , Orationem converramus. Animum geftabat leipfo majorem Illuftrifltmus Comes S T E PH A N U S : nec ulli dubia de m agni­ tudine animi ejus poteft efle fentencia, u tp o te: qui femper in ex­ cellis Heroum cogitationibus occupabatur. Quem nulli adverfiritum Euri , ftatione lu i dimovere potuerunt: non blandientium ini mundi pelago firenumf moduli enervare ; non calamitates ullae de­ primere : quin animum ut palma femper majorem, ac majorem eri­ geret : & quo majora pondera incum berent, eo gloriofius femper adurgeret , & triumpharet. Sicut aureus in a liis , ica in tolerantia ferreus videbatur; Et fi juxta Nurnam : Ea fo la , & v era fo r ti tudo' exilihriatuf t qua cupiditatibus animi fu i , rationis fran os n o vit (i J i RegUvi i i , i/ $ .. Haáz Rezső Múzeum Tudományos Könyvtára, Székelyudvarhely.

(11) p n fo n e r e ; haec ita IlIuftrifTimum Comitem a molliori motjtalium ge­ nere discernebat, ut nullis fe terreri minis , labefactari blanditiis pateretur. D ominabatur appetitui: compofuit rebelles animi mo­ tu s : pro veritate & aequitate fletit imm obilis ; vel fi id non licuifle t, paratus fortunam , famam , vitam ipfam , qud charior dari ne­ q u i t , immolare. U t credi potuerit altitudine mentis olympum ex­ cedere , u tp o te, celfior; quam ut ad eum tela timoris , aut moero­ ris fpicula adventarent. Procul ab e o , quae Paridem aliquem cin­ cinnatum , & molliter pulchrum decerent : agebat ea femper, qua: galeatum , criftatum , & fortiter decorum decerent Alexandrum. T an ra denique fuic in eo fortitudo animi, & magnanimitas , ut Therfitem quemcunque , fui exempli violentia Achillem effeciflet. O rarum heroicae mentis miraculum ! raram in animis mortalium magnanimitatem ! U t qui tanta animi fortitudine praedaret , tantae nihilominus fuit comitatis , ut par infimis fuifle videretur. Faci­ lis ad eum aditus plebaeorum , libera: quaerimonia:, qui neminem a confpeftu, & alloquio fuo arcebat, portulata libenter cognofcebat, nihil jufta petentibus denegabat: fi quid negare cogebatur, ea ta­ men urebatur lenitate fermonis , ut eos quoque quibus n egab at, arquos a fe placatosque dimitteret. Quod fi fortuna per invidiam Comitem eum nafei dencgflfiet : comiras eum proculdubio Comi­ tem cfFecifiet. ' Et hac virtute velut aureo torque, lllufbiflim us .animorum M agnes, fihi mortalium animos devinciebat. Sunt lisec omnia, virtutis Csakianae magnte praerogativa:, A A. 0 0 . M e ta­ men in ter omnes llluftrifiimi Comitis virtutes, Munificentiam ma­ xime adm irari: qua fummum omnium bonorum largitorem aemula­ tus efl : cujus in omnes bona funt communia , nec ullum vult fu s liheralitatis; ac munificentia: exortem. Haec virtus Heroum pro­ pria eft: vjui divinam in terris bonitatem , & excellentiam propius referunt, atque im itantur. Sciebat Comes munificentifiimus , quod inquit D iogenes: Non divitem , je d divitiis bene utentem ejje beatum. Et quemadmodum magna in eum D E U S immortalis contulit natu­ rae dona : non minoribus locupletavit fortuna: ornam entis, cx qui­ bus cum aperto corde, apertam quoque fua: munificentiae dexteram faceret auxiliatricem. Nec fero in Patronorum leges , & jura ve­ nit llluftriffimus Comes S T E P H A N y S , quia ncc rogatus bene-. Haáz Rezső Múzeum Tudományos Könyvtára, Székelyudvarhely.

(12) ficia largiebatur. Hic fe teftem filtit mi ni ma l j ES U Societas DsrCica : cui quot annis non modico munificentiae fuae donativo fuccurrebat. Sed tacebo ego : loquantur laxa , & lapides : loquantur binar cultui divino confecratae Domus : Jegenyeienfis, & Bachietifis; quas sre proprio auxit , firmavit , & ftabilivit. Loquantur fuperiore Anno ftipata: egenorum turmae , deprefli aerumnis pupilli, defolatae in calamitatibus viduae ; loquantur M iniftri D E I , in quos non modicum laticem , fed oceanum effudit gratiarum . Nunquam tamen Nilus munificentiae illius poterat exhauri ri ; ut qui gloriae fibi duceret calamitatibus egenorum, & pauperum fubvenire. Sic lemper petentium defideria magnis mentibus , gloriae fternunt theatrum. Nunquam le liberalirate vinci patiebatur, imo ubi liberalitate cer­ tandum e r a t ; T ito gloriam adcmifle crederetis. Et quis ferat tan­ ti Mecaenatis, ne dicam egenorum Patris ja&urarn , absque tributo lachrymarurn ? furit hrec in laudem Illuftriliimi Comitis parva ? funt, fareor : tanto quae in Auditorio commemorentur, & pofteritati transIcribantur. Et quid de aliis Illuftriliimi Comitis virtutibus dicam ? quibus Eloquentiae numeris compleCtar? qui nunquam a reCto virtu­ tum tram ite excrravit: qui dum viveret, non eft captus nardo V e­ neris, vifcd voluptatis, Honoris fum o, ventd vanitatis. Qjri tanv ctfi in tanta libertate v iv e re t, poterat nihilominus T rajan i pugio­ nem , pignus bonae m entis, in limine Capitolii fufpendere; utpote ; cujus generofior animus , in virtutis curriculo nunquam claudicavit. Et hinc eft.- quod eum Prudentia, Juftitia ,■ Magnanimitas infra&urn reddiderint: virtutes tam politicae, quam morales coron^rint. Hinc faCtum eft : quod ubi alios excscat avari tia, enervat libido , extollit jaCtantia, premit gula , regit invidia , exanimat focordia , captivat peccatum , flagellat mala confcientia ; verbd: ubi alii a miferiis , & calamitatibus , veluti d tot armatis phalangibus premuntur , cingun­ t ur , & circumvallantur; ibi cymba virtutum liluftriifimi Comitis,in mundi hujus periculofo mari fecundo vento navigabat. O fe­ lix navigium ! non egebat lemis , quod favor Numinis impellebar. Si de lingulari pietate , qua in D EU M, Divosque ferebatur, audire cupiris? ea tanta in eo fu it: ut eum fupra hominem evexerit: qui nullum uuquam diem ab adolefcentia f u a , nifi adorato D E I Numi­ ne transigebat : inter ipfos, quibus conflictabatur , dolores, nihil il-. Haáz Rezső Múzeum Tudományos Könyvtára, Székelyudvarhely.

(13) fi prius, aut antiquius f u i t : quam Numen colerft, ac venerari. In DEO quaerebat fatietatem , & refrigerium , & reperiebat. Secundum D E U M plurimum deferebat honoris fan&ifTime illius Ma t r i , ac V irgini M A R I /E: cujus teftaturus am ores, ad facrum ejus No­ men, reverenter caput aperiebat: fi que de eadem Virgine immacu­ lata fermo haberetur, deteftd capite audiebat. Cuperem ego hic, AAV OO: ut cor omnium noftrum papyrus, & fangvis atramentum foret,- i.mo hoc dulciffimum nomen M A R I A, marmori peftoris noilri incideretur , vel celte in hoc filice infculperetur: prout cordi fuo infculpferat iflufhiflimus Comes S T E P H A N U S , & cultilm illius ubi ubi poterat, promovebat. Harum igitu r virtutum pretid amo­ rem ccelituu & mortalium nundinabatur. Et tamen,proh facinus,aeterno infculpendum c o b lfo ! tot ac tantis virtutibus inftruftus, agnovit glo­ riar trepidantis vertiginem , & ideo didicit Natalium fplendorem, lllufires T itulos , dignitates ampliffimas , imo virtutes ipfas fubter humilitatis cineres funerare. Indutus ergo tot virtutum ancilibus, pro meta coelum , pro bravio gloriam habuit immortalem , moe­ nia cceleftis prarfldii expugnaturus . Perge quo te interni fpiritus impalfus a g i t , Comes Uluftriffime ! fcquar praeeuntem . tametfi non afiequar laudibus. T o t machinas conftruxit, quot Tem ­ pla aere liberali ftabilivic : tot baliftas & catapultas intendit , quot Eleemofynas in pauperes difperfit: tot arietes im pegit, quot preces pientilEme ad luperos effudit; & fic , ut bene fperamus , facra illa moenia expugnavit. O T e felicem, ac fortunatum A thletam ; Co­ mes Illuftrifhme ! qui in virtutum curriculo fic currere prudenter ftatuifti, ut inter plurimos gloriae im m ortalis, & honoris avidiffimos, braviurn reportaret: contentus tamdiu vixifle, quantum ad immor­ talem gloriam fatis edet. Sed 6 vulnus ! 6 lachrymae ! irerum : /»i fandum Libitina ju b et renovare dolorem . Vivere dedit lllulhiflim us Comes S T E P H A N U S CSAfCI. Erravi, A A. 0 0 . vivere non d edit, fed in cep it; erigitur in fublime, qui fic c a d it: oritur, qui fic o ccid it, ipsd denique morte redditur immortalis. Mortalis enim vitae fepulchrum , cunae funt vitae immortalis. V ivit ergo Ulultriffimus Com es: vivit in beata aeternitate in coelis; vivit fanM & vir­ tutibus apud homines in terris, utrobique immortalis ; utpote: cu­ jus v irtu te s, f a ma , glo ria, nequeunt humari. U r quid ergo ta-. Haáz Rezső Múzeum Tudományos Könyvtára, Székelyudvarhely.

(14) efis Comes Uluftriflime ? taces quidem : fed tacita filentio clamas., faris locutus : etiam cum loqui neceflura eft , obmurefeis. Sed quid fruftra vulneri vulnus addo: dum folamen ferre adiaboro. Quid enim funeftus ifte apparatus ? quid lu&uofse hujus caliginis horrot? quid ferali majeftate ere&um Maufoleum ? quid faces circumquaque ardentes? nifi ja&uram tanti Herois, ta c iti deplorant lamentatione. Et certe dies V eneris, duodecima nempe Menfts A prilis, toti Tranfylvaniae, fed plurimum Uluftriflima: Familia?, lu&uosa conftellatione Dacico in horizonte i l l uxi t: fatalis tamen ille phofphorus, felicibus Comitis Illultriflimi fatis debebatur : ut eo die , quo Salvator per­ diti orbis, e crucis feretro animam Patri fuo reddidit ille quoque fuam Numini immolaret : & mortale linquens corpus , triumphans ad fuperos evolaret. Cum ergo terte vel ipso Democrito : In evita­ bilis fi t omnibus fa ti n eceffh a s: nefas eft deflere , quod nefas eft d ev i­ tare. Ad hujus igitur buftum quis quis es , ne fleveris: nihil in vita egit dolendum. Nefas eft eum deflere, qui pridem in corde fuo templum inftruxerat ; in cujus portibus fpartanorum illud inferipfit: M orti matri perennis felicitatis. V ixit fatis: quia non an­ n o s, fed trium phos; non quidem contra gentes barbaras, fed con­ tra mundum , carnem , & daemonem fortunatior Alexander nume­ ravit ; metiebatur fe non aetate , fed perennitate. Imprefsum cordi h ab u it: quo propinquiores m orti exiftim us, eb nos lan&iores efse oportere: Ideo omnem adhibuit operam , ut quSm piiilime morere­ tur. ' Non jam miror ego , quod ubi alii cum Pericle metuunt umbrae fuae occurrere: ibi Illpftriflimus C om es, mortem feliciffimo agone, utpote : falutis prius ferculo roboratus , fuperavit. Uluftriflim usigitur Comes S T E P H A N U S CSAFCI: qui Corona fuit in te rris, patrios deferuit penates , praeparati gloriae immortalis Coronsi fruiturus. Addo & ego Coronidem Orationi: & ad llluftriflitnum Comitem ultimum fermonem meum converto. Quielcitc ma­ gni Manes : qtfiefce Heros gloriofiffime , quiefee Athleta fortilfime ! non eft cur T ib i monumentum erigam , cum illud T ib i, T u aere perennius , & omnj pyramide excelfius jacens , moriensque erexifti. Surgunt T ib i in monumentum facra illa rudera , in quibus corpus tuum tumulandum poftulslfti: quibus fi ora paterent & luffuna , luftum fuum in occafu T uo teilarentur ; St lumina in flu-. Haáz Rezső Múzeum Tudományos Könyvtára, Székelyudvarhely.

(15) fnina folverentuft Optabant illa magnifico ad faftigium evefla cuftu , T e fupcrftite gloriari : T e Patrono munificentiffimo fplendidius adornari. Sed cum duris parendum fit faris; ambiunt poft ipla fata cor­ pus Tuum , gaudent T ibi efse monumento : in quo pofthumi quiete perfruaris. Quiefce igitur Comes Illuftriflime , & San&i M A U R ITII, cui in terris cognatione fangvinis junftus fu ifti, dulciflim i in coelis fruere focietate. Ereptus quidem es ex oculis, at ex mente non evanuifti. Manebit fupcrftes virtus T ua palm aris, & fenex me­ moria meritorum. Qyiefce , & qui in hoc mundi theatro gratiis feliciflimo imperio dominabaris : in Caelo lauream virtutum T u a­ rum adipilcaris. Vos vero AA. OO. e u m , quem moribus fpeftabilem , humanitate affabilem , ab affabilitate amabilem , virtutibus Illuftriflimis ornatum in vita fufpexiftis , p ii memorii poft fata tebete. Claudite lachrymarum fontes : fat corda biberunt. TemJWs eft : ut dcftinato corpus tumulo im po natis, & extremo IUt^ ftriflvmis Manibus obfequio p aren tetis!. p. i. x. I,. Haáz Rezső Múzeum Tudományos Könyvtára, Székelyudvarhely.

(16) Haáz Rezső Múzeum Tudományos Könyvtára, Székelyudvarhely.

(17)

Ábra

Updating...

Hivatkozások

Kapcsolódó témák :