ERTEKEZÉSEK A N Y E L V- ÉS S Z É P T U D O M Á N Y OK K Ö R É B Ő L.

76  Letöltés (0)

Teljes szövegt

(1)

ERTEKEZÉSEK

A N Y E L V - É S S Z É P T U D O M Á N Y O K K Ö R É B Ő L .

KIADJA A MAGYAR TUD. AKADÉMIA.

A Z r. O S Z T Á LY R E N D E L E T É B Ő L SZERKESZTI

S Z I N N Y - E L J Ó Z S E F

• OSZTÁI.YT1TKÁR.

XXIV. K Ö T E T 2. SZÁM.

P. OVID II NA s o M S REMEDIA AMORI8

ADNO TATION I BUS EXEC ETIOIS 1NSTRUXIT

G E Y Z A N É M E T B Y

AC A DEM IA E. LITTERARUAÍ HUNGARICAE SODALIS ORDINARIUS

Commentatio in consessu Aeademiae Litt. Hung, die 3. Now Gun. 1919. recitata.

Ára 30 korona.

B U D A P E S T . 1921.

(2)
(3)

P. OVI IH I NASONIS REMEDIA AMORIS

ADNOTATIONIBUS" EXKGETICIS INSTRUXIT

G E Y Z A N É M E T H Y

ACADEM1AE LITTERARUM HUNOARICAE SODALIS ORDINARIUS

Commentatio in consessu Academiae Litt. Hung, die 3. Nov. ann. 1919. recitata.

B U D A P E S T I N I

SUMPTIBUS ACADEMIAE LITTERARUM HUNGARICAE MC.MXXl

(4)
(5)

Iam pridem mihi proposui ea Ovidii opera, quae huc usque iuslo commentario exegetico carebant, adnotationibus instruenda eo potissimum consiiio, ut in interpretatione quae dicitur verbali non solum virorum doctorum, sed etiam civium Academicorum rationibus consulerem praeceptor inventutis et amicus. Ita edidi sumptibus Academiae Litterarum Hungaricae primo Amorum libros (Budape'stini an. 19U7.), deinde commen- tarios exegeticos ad Tristia (ibid. an. 1913.) et ad Epistulas ex Ponto (ibid. 1915.); nunc autem emitto postremum huius generis opus, Remedia Amoris notis illustrata.

In verbis poetae constituendis nunc quoque Ehwaldium secutus sum ducem lo:osque, ubi a praestantissima eius recen- sione (Lipsiae apud Teubnerum publici iuris facta) secedenduin putavi, hic afferam.*)

V. 13. amat: codices: amans, scripsit E h w a l d .— V. 13.

ardens: P u t e a n e u s : ardet. — V 111. Qua: Etonensis: quam.

V. 268. a t : scripsi cum priscis editonibus, desideratur enim coniunctio adversative: et. — V. 282 alius: scripsi cum editionibus priscis: aliquis. — V. 282 Rhesus: codex Puteaneus : rursus. — V. 283. hic pax: Etonensis: et pax. — V. 350. multos: recepí vulgatam lectionem, cum manifesto de viris muliebri forma captis a g a t u r : multas. — V. 351. sua cum linet: Etonensis:

cum conlinit. — V. 392. capient: Etonensis: capiunt. — V. 440. experíenda: codex Puteaneus, quod optimum efficit sensum : expedienda. — V. 446. Saevaque : ex optima R. Merkelii coniectura, epitheton solitum flammae, ut supra vs. 53 ; Haesaque:

codex Regius manu p r i m a ; Cassaque: codex idein manu secunda et Ehwald. — V. 446. diducto: Puteaneus rectissime,

*) Cf. etiam Vollmeri comrnentationem : Kritischer Apparat zu Ovids Remedia, in epheineride Hermes, ann. 1917. p. 453.

Akad. ért. a nyelv- és szépt. koréból. XXIV. köt. 2. sz. 1 *

41

(6)

4

G e y z a Németliy

agitur enim de lignis ardentíbus dispergendis : seducto. — V.

467. id: Puteaneus optiine, desideratur enim obiectum senten- t i a e : ut. — V. 475. formae: scripsi, ut dativus cum proxima, illius (gen. poss.) autem cum formae i u n g a t u r : forma. — V. 478.

sendet: Regius et Etonensis : sentiat. — V. 487. tu: Etonensis : i. — V. 537. I,fruere: Etonensis: Perfruere: codex Scaligeri. — V. 699. furiales: vulgala lectio, epitheton aptissimum ad sagit- tas pertinens; furiali: codices o m n e s : frustrari: Ehwald ex coniectura. — V. 700. rapidas: vulgata lectio, epitheton aptis- simum ad faces pertinens: raptas. — V. 725. saepe: Regius et E t o n e n s i s : muta. — V 729. Admonitu: codex Puteaneus, ut supra vs. 6 6 2 : „admonitu über aberrat amor" : Admonitus. — V. 756. Qua: ex mea coniectura, pronomen relativum cum arte i u n g e n d u m ; caveas autem non ad verbum cavendi, sed ad substantivum cavea r e f e r e n d u m : Quid: codices, quod explicari nequit. — V. 758. impius: Etonensis: ípsius: Regius.

Quibus de ratione edendi quam brevissime praemissis restat, ut hunc übellum, commentariorum meorum Ovidio sacra- torum ultimum, benevolentiae virorum doctorum saepius mihi in his curis Nasonianis expertae ea, qua par est, reverentia commendem.

P. Ovidi Nasonis Remedia amoris.

Legerat huius Amor titulum nomenque libelli:

„Bella mihi, videó, bella parantur" ait.

„Parce tuum vatem sceleris damnare, Cupido, Tradita qui totiens te duce signa t u ü :

B

Non ego Tydides, a quo tua saucia mater In liquidum rediit aethera Mártis equis.

Saepe tepent alii iuvenes, ego semper amavi, Et si, quid faciam nunc quoque, quaeris, amo.

Quin etiam docui, qua posses arte parari,

0

Et quod nunc ratiost, impetus ante fűit.

Nec te, blande puer, nec nostras prodimus artes, Nec nova praeteritum Musa retexit opus.

Siquis amat, quod amare iuvat, feliciter ardens,

Gaudeat et vento naviget ille s u o ;

(7)

15

At siquis male fert indignae regna puellae, Ne pereat, nostrae sentiat artis o p e m ! Cur aliquis laqueo collum nodatus amator

A trabe sublimi triste pependit o n u s ? Cur aliquis rigido fodit sua pectora ferro ?

20

Invidiam caedis, pacis amator, habes.

Qui, nisi desierit, misero perilurus amorest, Desinat: et nulli funeris auctor eris.

Et puer es, nec te quicquam nisi ludere oportet:

Lude ! decent annos mollia regna tuos.

25

Nam poteras uti nudis ad bella sagittis!

Sed tua mortifero sanguine tela carent.

Vitricus et gladiis et acuta dimicet hasta, Et victor multa caede cruentus e a t : Tu cole maternas, tuto quibus utimur, artes,

30

Et quarum vitio nulla fit orba parens 1 Effice, nocturna frangatur ianua rixa,

Et tegat ornatas mulla Corona f o r e s ;

Fac, coeant furtim iuvenes timidaeque puellae Verbaque dent cauto qualibet arte viro,

33

Et modo blanditias, rigido modo iurgia posti Dicat et exclusus flebile cantet a m a n s ! His lacrimis contentus eris sine crimine mortis:

Non tua fax avidos digna subire rogos".

Haec e g o ; movit Amor gemmatas aureus alas

4 0

Et mihi „propositum perfice" dixit „opus!"

Ad mea, decepti iuvenes, praecepta venite, Quos suus ex omni parte fefellit a m o r ; Discite sanari, per quem didicistis amare :

(Jna manus vobis vulnus opemque feret.

4 5

Terra salutares herbas eademque nocentes Nutrit, et urticae proxima saepe rosast.

Vulnus in Herculeo quae quondam fecerat hoste, Vulneris auxilium Pelias hasta tulit.

Sed quaecumque viris, vobis quoque dicta, puellae,

50

Credite 1 diversis partibus arma damus, Ε quibus ad vestros siquid non pertinet usus,

Attamen exemplo multa docere potest.

4 3

(8)

-6

Geyza Némethy

Utile propositumst saevas extinguere flammas Nec servum vitii pectus habere s u i :

66

Vixisset Phyllis, si me foret usa magistro, Et per quod noviens, saepius isset iter;

Nec moriens Dido summa vidisset ab arce Dardanias vento vela dedisse r a t e s ;

Nec dolor armasset contra sua viscera matrem,

60

Quae socii damno sanguinis ulta virumst;

Arte mea Tereus, quamvis Philomela placeret, Per facinus fieri non meruisset avis.

Da mihi P a s i p h a e n : iam tauri ponet a m o r e m ; Da P h a e d r a m : Phaedrae turpis abibit a m o r ;

66

Redde Pariin n o b i s : Helenen Menelaus habebit, Nec manibus Danais Pergama victa cadent ; Inpia si nostros legisset Scylla libellos,

Haesisset capiti purpura, Nise, tuo.

Me duce damnosas, homines, conpescite curas,

7 0

Rectaque cum sociis me duce navis e a t ! Naso legendus erat tum, cum didicistis a m a r e :

Idem nunc v o b i s ' N a s o legendus erit.

Publicus assertor dominis suppressa levabo P e c t o r a : vindictae quisque favete s u a e !

75

Te precor incipiens, adsit lua Iaurea nobis, Carminis et medicae, Phoebe, repertor o p i s ; Tu pariter vati, pariter succurre medenti:

Utraque tutelae subdita cura tuaest.

Dum licet, et modici tangunt praecordia motus,

8 0

* Si piget, in primo limine siste p e d e m ;

Opprime, dum nova sunt, subiti mala semina morbi, Et tuus, incipiens ire, resistat e q u u s !

Nam mora dat vires: teneras mora percoquit uvas Et validas segetes, quod fuit herba, facit.

8 8

Quae praebet latas arbor spatiantibus umbras, Quo positast primum tempore, virga f u i t : Tum poterat manibus summa tellure revelli:

Nunc stat in inmensum viribus acta suis.

Quäle sit id, quod amas, celeri circumspice mente

90

Et tua laesuro subtrahe colla iugo.

(9)

Principiis o b s t a : sero medicina paratur, Cum mala per longas convaluere moras.

Sed propera nec le venturas differ in lioras:

Qui non est hodie, cras minus aptus erit.

S5

Verba dat omnis ainor reperitque alimenta m o r a n d o : Optima vindictae proxima quaeque dies.

Flumina pauca vides de magnis fontibus o r t a : Plurima collectis multiplicantur a q u i s ; Si cito sensisses, quantum peccare parares,

1 0 0

Non legeres vultus cortice, Myrrha, tuos.

Vidi ego, quod fuerat primo sanabile, vulnus Dilatum longae damna (ulisse m o r a e ; Sed quia delectat Veneris decerpere fructum,

Dicimus adsidue „cras quoque fiet idem".

105

Interea tacitae serpunt in viscera flammae, Et mala radices altius arbor ágit.

Si tarnen auxilii perierunt tempóra primi, Et vetus in capto pectore sedit amor,

Maius opus s u p e r e s t ; sed non, quia serior aegro

110

Advocor, ille mihi destituendus erit.

Qua laesus fuerat, partém Poeantius heros Cerla debuerat praesecuisse m a n u ;

Post tarnen hic multos sanatus creditur annos Supremam bellis inposuisse m a n u m :

115

Qui modo nascentis properabam pellere morbos, Admoveo tardam nunc tibi lentus opem.

Aut nova, si possis, sedare incendia teinptes, Aut ubi per vires procubuere s u a s ;

Cum furor in cursust, currenti cede furori!

1 2 0

Difficiles aditus impetus omnis habet.

Stultus, ab obliquo qui cum descendere possit, Pugnat in adversas ire natator aquas.

Inpatiens animus nec adhuc tractabilis arte Respuit atque odio verba monentis h a b e t ;

125

Aag.cdiar melius tum, cum sua vulnera tangi lam sinet et veris vocibus aptus erit.

Quis matrem, nisi mentis inops, in funere nati Flere vetet ? non hoc illa monenda locost;

45

(10)

8 G e y z a Németliy

Cum dederit lacrimas animumque inpleverit aegrum,

u u

Il!e dolor verbis emoderandus erit.

Temporis ars medicina ferest: data tempore prosunt, Et data non apto tempore vina nocent;

Quin etiam accendas vitia inritesque vetando, Temporibus si non adgrediare suis.

Ergo ubi visus eris nostrae medicabilis arti, Fac monitis fugias otia prima meis:

Haec, ut ames, faciunt; haec, ut fecere, tuentur;

Haec sunt iucundi causa cibusque m a l i ; Otia si tollas, periere Cupidinis arcus,

140

Contemptaeque iacent et sine luce faces.

Quam platanus vino gaudet, quam populus unda, Et quam limosa canna palustris humo,

Tarn Venus otia a m a t : qui finem quaeris amoris, (Cedit amor rebus) res a g e : tutus eris.

1 4 5

Languor et inmodici sub nullo vindice somni

Aleaque et multo tempóra quassa mero Eripiunt omnes animo sine vulnere nervös:

Adfluit incautis insidiosus Amor.

Desidiam puer ille sequi solet, odit a g e n t e s :

150

Da vacuae menti, quo teneatur, o p u s !

Sunt fora, sunt leges, sunt, quos mearis, amici.

Vade per urbanae splendida castra t o g a e ; Vel tu sanguinei iuvenalia munera Marlis

Suscipe: deliciae iam tibi terga d a b u n t !

1 5 6

Ecce, fugax Parthus, magni nova causa triumphi,

Iam videt in campis Caesaris arma s u i s : Vince Cupidineas pariter Parthasque sagittas

Et refer ad patrios bina tropaea d e o s ! Ut semel Aetola Venus est a cuspide laesa,

160

Mandat amatori bella gerenda suo.

Quaeritis, Aegisthus quare sit factus adulter;

In promptu causast: desidiosus erat.

Pugnabant alii tardis apud Ilion a r m i s ; Transtulerat vires Graecia tota s u a s :

1 6 5

Sive operám bellis vellet dare, nulla gerebat,

Sive foro, vacuum litibus Argos e r a t ;

46

(11)

Quod potuit, ne nil iliic ageretur, amavit ! Sic venit iIIο puer, sic puer iIle manet.

Rura quoque oblectant anímos studiumque colendi

1 7 0

Quaelibet huic curae cedere cura potest.

Collá iube domitos oneri supponere tauros, Sauciet ut duram vomer aduncus h u m u m ; Obrue versata Cerealia semina terra,

Quae tibi cum multo faenore reddat ager,

1 7 5

Adspice curvatos pomorum pondere ramos,

Ut sua, quod peperit, vix ferat arbor o n u s ; Adspice labentes iucundo murmure rivos ;

Adspice tondentes fertile gramen oves!

Ecce, petunt rupes praeruptaque saxa capellae:

180

Iam referent haedis ubera plena suis.

Pastor inaequali modulatur harundine carmen, Nec desunt comites, sedula túrba, canes.

Parte sonant alia silvae inugitibus altae, Et queritur vitulum mater abesse suum.

1 8 5

Quid, cum suppositos fugiunt examina fumos,

Ut relevent dempti vimina curva f a v i ?

Poma dat a u t u m n u s ; formosast messibus aestas;

Ver praebet flores; igne levatur hiemps.

Temporibus certis maturam rusticus uvam

190

Deligit, et nudo sub pede musta fluunt;

Temporibus certis desectas alligat herbas, Et tonsam raro pectine verrit humum.

Ipse potes riguis plantam deponere in hortis, Ipse potes rivos ducere lenis aquae.

195

Venerit insitio: fac, ramum ramus adoptet, Stetque peregrinis arbor operta comis.

Cum semel haec animum coepit mulcere voluptas, Debilibus pinnis inritus exit Amor.

Vei tu venandi Studium colé: saepe recessit

ÍH0

Turpiter a Phoebi victa sorore V e n u s ; Nunc leporem pronum catulo sectare sagaci,

Nunc tua frondosis retia tende iugis;

Aut pavidos terre varia formidine cervos, Aut cadat adversa cuspide fossus a p e r ;

67

(12)

10

Geyza Németliy

2 0 5 Nocte fatigatum s o m n u s , non cura puellae Excipit et pingui m e m b r a quiete levat.

Lenius est Studium, Studium tarnen, alite capta Aut lino aut calamis praemia parva sequi, Vel, quae piscis edax avido male devoret ore,

2 1 0 Abdere s u b parvis aera recurva cibis.

Aut his aut aliis, donec dediscis amare, Ipse tibi furtim decipiendus eris.

Tu tantum, quamvis firmis retinebere vinclis, I procul et longas carpere perge v i a s !

2 1 5 Flebis, et occurret desertae noinen amicae,

Stabit et in media pes tibi saepe v i a ;

Sed q u a n t o minus ire voles, magis ire m e m e n t ó : Perfer et invitos currere coge p e d e s !

Nec pluvias opta, nec te peregrina morentur

2 2 0 S a b b a t a nec damnis Ailia nota s u i s ;

Nec quot transieris, sed quot tibi, quaere, supersint Milia, nec, maneas ut prope, finge m o r a s ;

T e m p o r a nec numera nec crebro respice Romain, Sed f u g e : tutus a d h u c Parthus a b hoste fugast.

m Dura aliquis praecepta vocet m e a : dura fatemur Esse, sed ut valeas, multa dolenda feres.

Saepe bibi sucos, quamvis invitus. amaros Aeger, et oranti mensa negata mihi.

Ut corpus redimas, ferrum patieris et ignes

2 3 0 Arida nec sitiens ora levabis a q u a :

Ut valeas animo, q u i c q u a m t o l e ' a r e n e g a b i s ? At pretium pars haec corpore inaius habet.

Sed tarnen est artis tristissima ianua nostrae, Et labor est unus, tempóra prima pati.

2 3 5 Adspicis, ut prensos urant iuga prima iuvencos,

Et nova velocem cingula laedat equuin ? Forsitan a Laribus patriis exire p i g e b i t :

Sed tarnen e x i b i s ; deinde redire voles, Nec te Lar patrius, sed amor revocabit amicae

240 Praetendens culpae splendida verba tuae Cum semel exieris, centum solacia curae

Et rus et comites et via longa d a b i t ; 4 8

(13)

Nec salis esse putes discedere: lentus abesto.

Dum perdat vires sitque sine igne cinis;

2 4 5

Quod nisi firmata properaris mente reverti,

Inferet arma tibi saeva rebellis Amor;

Quidquid et afueris, avidus sítiensque redibis, Et spatium damno cesserit omne tuo ! Viderit, Haemoniae siquis mala pabula terrae

2 5 0

Et magicas artes posse iuvare p u t a t ; Ista veneficii vetus est v i a ; noster Apollo

Innocuam sacro carmine monstrat opem.

Me duce non tumulo prodire iubebitur umbra, Non anus infami carmine rumpet humum,

2 5 5

Non seges ex aliis alios transibit in agros,

Nec subito Phoebi paliidus orbis érit;

Ut sólet, aequoreas ibit Tiberinus in undas, Ut sólet, in niveis Luna vehetur equis.

Nulla recantatas deponent pectora curas, 260 Nec fugiet vivo sulpure victus amor.

Quid te Phasiacae iuverunt gramina terrae, Cum cuperes patria, Colchi, manere d o m o ? Quid tibi profuerunt, Circe, Perseides herbae,

Cum sua Neritias abstuht aura r a t e s ?

2tiä

Omnia fecisti, ne callidus hospes a b i r e t : Ille dedit certae lintea plena f u g a e ; Omnia fecisti, ne te ferus ureret ignis:

Longus at invito pectore sedit a m o r ; Vertere tu poteras homines in mille f i g u r á s :

2 : 0

Non poteras animi vertere iura t u i ; Diceris his etiam, cum iam discedere vellet,

Dulichium verbis detinuisse ducem :

„Non ego, quod primo, memini, sperare solebam, lam precor, ut coniunx tu meus esse velis,

275

Et tarnen, ut coniunx essem tua, digna videbar, Quod dea, quod magni filia Solis e r a m : Ne properes, o r o ; spatium pro munere p o s c o :

Quid minus optari per mea vota potest ? Et freta mota vides et debes illa timere :

2 8 0

Utilior velis postmodo ventus erit.

49

(14)

12

Geyza Németliy

Quae tibi causa f u g a e ? non hic nova Troia resurgit Non alius socios Rhesus ad arma v o c a t :

Hic amor, hic pax est, in qua male vulneror una, Totaque sub regno terra futura tuost."

2 8 5

Illa loquebatur, navem solvebat U ü x e s : Inrita cum velis verba tulere Noti.

Ardet et adsuetas Circe decurrit ad artes, Nec tarnen est illis adtenuatus amor.

Ergo, quisquís opem nostra tibi poscis ab arte,

290

Derne veneficiis carminibusque fidem!

Si te causa potens domina retinebit in Urbe, Accipe, consilium quod sit in Urbe meum : Optimus íIle fűit vindex, laedentia pectus

Vincula qui rupit dedoluitque semel;

2 9 5

Sicui tantum animist, illum mirabor et ipse

Et dicam „monitis non eget iste meis."

Tu mihi, qui, quod amas, aegre dediscis amare Nec potes et velles posse, docendus eris.

Saepe refer tecum sceleratae facta puellae

e ü 0

Et pone ante oculos omnia damna tuos.

„Illud et illud habet nec ea contenta rapinast;

S u b titulum nostros misit avara Lares;

Sic mihi iuravit, sic rae iurata fefellit, Ante suas quotiens passa iacere f o r e s !

3 0 5

Diligit ipsa alios, a me fastidit amari:

Institor, h e u ! noctes, quas mihi non dat, habet!"

Haec tibi per totos inacescant omnia sensus, Haec refer, hinc odii semina quaere t u i ! Atque utinam possis etiam facundus in illis

3 1 0

E s s e ! dole t a n t u m : sponte disertus eris.

Haeserat in quadam nuper mea cura puella:

Conveniens animo non erat illa m e o ; Curabar propriis aeger Podalirius herbis

Et, fateor, medicus lurpiter aeger eram.

315

Profuit adsidue vitiis insistere amicae, Idque mihi factum saepe salubre fűit.

„Quam mala" dicebam „nostrae sunt crura puellae E Nec tarnen, ut vere confiteamur, e r a n t ;

50

(15)

Bracchia quam non sunt nostrae formosa puellae!"

8 2 0

Et tarnen, ut vere confiteamur, e r a n t ;

„Quam brevisest;" nec erat, „quam multum poscit amantem ! Haec odio venit maxima causa meo.

Et mala sunt vicina bonis ; errore sub illo Pro vitio virtus crimina saepe tulit.

3 2 5

Qua potes, in peius dotes deflecte puellae

Iudiciumque brevi limite falle tuum.

Turgida, si plenast, si fuscast, nigra v o c e t u r ; In gracili macies crimen habere p o t e s t ; Et poterit dici petulans, quae rustica non est,

330

Et poterit dici rustica, siqua probast.

Quin etiam, quacumque caret tua femina dote, Hanc moveat, blandis usque precare s o n i s : Exige, uti cantet, siquast sine voce puella;

Fac, saltet, nescit siqua movere m a n u m !

335

Barbara sermonest: fac, tecum multa loquatur;

Non didicit chordas t a n g e r e : posce lyram!

Durius incedit: fac, inambulet; omne papillae Pectus habent: Vitium fascia nulla tegat!

Si male dentatast, narra, quod rideat, illi;

3 4 0

Mollibus est oculis: quod fleat illa, refer!

Proderit et subito, cum se non finxerit ulli, Ad dominam celeres mane tulisse g r a d u s ; Auferimur cultu: gemmis auroque teguntur

O m n i a ; pars minimast ipsa puella sui.

345

Saepe, ubi sit, quod ames, inter tarn multa, requiras:

Decipit hac oculos aegide dives Amor.

Improvisus a d e s : deprendes tutus inermem ; Infelix vitiis excidet illa suis.

Non tarnen huic nimium praecepto credere t u t u m s t :

3 3 0

Fallit enim multos forma sine arte decens.

Tum quoque, conpositis sua cum linet ora venenis, Ad dominae vuitus (nec pudor obstet!) e a s : Pyxidas invenies et rerum mille colores,

Et fluere in tepidos oesypa lapsa s i n u s ;

353

Illa tuas redolent, Phineu, medicamina m e n s a s : Non semel hinc stomacho nausea facta meost.

51

(16)

14

G e y z a Németliy

Nunc tibi, quae medio Veneris praestemus in usu, Eloquar: ex omnist parte fugandus Amor.

Multa quidem ex illis pudor est mihi dicere, sed tu

3 6 0

Ingenio verbis concipe plura m e i s ;

Nuper enim nostros quidam carpsere libellos, Quorum censura Musa proterva m e a s t :

Dummodo sie placeam, dum toto canter in orbe, Quod volet, impugnent unus et alter o p u s !

3 6 5

Ingenium magni livor detractat Homeri:

Quisquis es, ex illo, Zoile, nomen habes;

Ei tua sacrilegae laniarunt carmina linguae, Pertulit huc victos quo duce Troia deos.

Summa petil livor: perflant altissima venti;

8 0

Summa pelunt dextra fulmina missa Iovis.

At tu, quicumque es, quem nostra licentia laedit, Si sapis, ad numeros exige quidque s u o s : Fortia Maeonio gaudent pede bella referri;

Deliciis illic quis locus esse potest ?

3 5

Grande sonant tragici: tragicos decet ira c o t h u r n o s ; Usibus e mediis soccus habendus erit;

Liber in adversos hostes stringatur iambus, Seu celer, extremum seil trahat ille pedem ; Blanda pharetratos Elegeia cantet Amores

880

Et levis arbitrio ludat amica s u o !

Callimachi numeris non est dicendus Achilles, Cydíppe non est oris, Homere, tui.

Quis feret Andromaches peragentem Thaida p a r t e s ? Peccat, in Andromache Thaida quisquis agat.

2 8 6

Thais in arte meast: laseivia libera nostrast;

Nil mihi cum vitta : Thais in arte meast.

Si tnea materiae respondet Musa iocosae, Vicimus, et falsi criminis acta reast.

Rumpere, Livor e d a x : magnum iam nomen h a b e m u s ;

3 3 0

Maius erit, tantum, quo pede coepit, eat!

Sed nimium properas: vivam modo, plura d o l e b i s ; Et capient animi carmina multa mei.

Nam iuvat et Studium famae mihi crevit h o n o r e :

Principio clivi noster anhelat e q u u s ;

(17)

81,5

Tantum se nobis elegi debere fatentur, Quantum Vergilio nobile debet epos.

Hactenus invidiae respondimus: attrahe lora Fortius et gyro curre, poéta, t u o !

Ergo ubí concubitus et opus iuvenale petetur,

4 0 0

Et prope promissae tempóra noctis erunt,

Gaudia ne dominae, pleno si corpore sumes, Te capiant, ineas quamlibet ante, velim;

Quamlibet invenias, in qua tua prima voluptas Desinat: a prima proxima segnis erit.

4 0 5

Sustentata Venus gratissima: frigore soles,

Sole iuvant umbrae, grata fit unda siti.

Et pudet, et dicam : Venerem quoque iunge figura, Qua minimé iungi quamque decere p u t a s ; Nec labor efficerest: rarae sibi vera fatentur,

4 1 0

Et nihil est, quod se dedecuisse p u t e n t ; Tunc etiam iubeo totas aperire fenestras

Turpíaque admisso membra notare die.

At simul ad metas venit finita voluptas, Lassaque cum tota corpora mente iacent,

4 , 5

Dum piget, et malis nullám tetigisse puellam

Tacturusque tibi non videare diu,

Tunc animo signa, quodcumque in corpore mendumst, Luminaque in vitiis illius usque tene;

Forsitan haec aliquis (nam sunt quoque) parva vocabit,

4 8 0

Sed quae non prosunt singula, multa i u v a n t :

Parva necat morsu spatiosum vipera t a u r u m ; A cane non magno saepe tenetur aper.

Tu tantum numero pugna praeceptaque in unum C o n t r a h e : de multis grandis acervus erit.

4 2 5

Sed quoniam totidem mores totidemque figuráé,

Non sunt iudiciis omnia danda m e i s :

» '

Quo tua non possunt offendi pectora facto, Forsitan hoc alio iudice crimen erit.

Ille quod obscenas in aperto corpore partes

430

Viderat, in cursu qui fűit, haesit amor, lile quod a Veneris rebus surgente puella

Vidit in inmundo signa pudenda töro.

67

(18)

-16

Geyza N é m e t h y

Luditis, o síquos potuerunt ista m o v e r e : Adflarant tepidae pectora vestra faces.

3 3 5

Adtrahet ille puer contentos fortius a r c u s ; Saucia maiorem túrba petetis opem.

Quid, qui clam latuit reddente obscena puella Et vidit, quae mos ipse videre vetat ?

Di melius, quam nos moneamus talia quemquam !

4 4 0

Ut prosint, non sunt experienda tarnen.

Hortor et, ut pariter binas habeatis a m i c a s : Fortior est, plures siquis habere p o t e s t ; Secta biperlito cum mens discurrií utroque,

Alterius vires subtrahit alter a m o r :

446

Qrandia per multos tenuantur flumina rivos, Saevaque díducto stipite flamma perit ; Non satis una tenet ceratas ancora puppes,

Nec satis est liquidis unicus h a m u s aquis.

Qui sibi iam pridem solacia bina paravit,

4 5 0

Iam pridem summa victor in arce f ű i t ;

At tibi, qui fueris dominae male creditus uni, Nunc saltem novus est inveniendus a m o r : Pasiphaes Minős in Procride perdidit i g n e s ;

Cessit ab Idaea coniuge victa p r i o r ;

455

Amphiiochi fráter ne Phegida semper amaret, Callirhoe fecit parte recepta tori;

Et Parin Oenone summos tenuisset ad annos, Si non Oebalia paelice laesa f o r e t ;

Coniugis Odrysio placuisset forma t y r a n n o :

4 6 0

Sed melior clausae forma sororis erat.

Quid moror exemplis, quorum me túrba fatigat ? Successore novo vincitur omnis a m o r ;

Fortius e multis mater desiderat unum

Quam quem flens clamat „tu mihi solus eras."

4 3 5

Et ne forte putes nova me tibi condere iura :

(Atque utinam inventi glória nostra foret!) Vidit id Atrides: quid enim non ille videret,

Cuius in arbitrio Graecia tota f ű i t ? Marté suo captam Chryseida victor amabat,

470

At senior stulte flebat ubique p á t e r ;

(19)

Quid lacrimas, odiose s e n e x ? bene convenit II Iis.:

Officio natam laedis, inepte, tuo.

Quam postquam reddi Calchas ope tutus Achiilis Iusserat, et patriast illa recepta domo,

4 7 5

„Est" ait Airides „illius proxima formae Et, si prima sinat syllaba, nomen i d e m : Hanc mihi, si sapiat, pei se concedat Achilles;

Si minus, impérium sendet ille meum I

Quod siquis vestrum factum hoc accusat, Achivi,

4 8 0

Est aliquid valida sceptra tenere manu :

Nam si rex ego suin, nec mecum doriniat ulla, In inea Thersites regna licebit eat."

Dixit et hanc habuit solacia magna prioris, Et positast cura cura repulsa nova.

485

Ergo adsume novas auctore Agamemnone flammas, Ut tuus in bivio distineatur amor 1

Quaeris, ubi invenias: artes tu perlege n o s t r a s : Plena puellarum iam tibi navis erit.

Quod siquid praecepta valent mea, siquid Apollo

490

Utile mortales perdocet ore meo, Quamvis infelix media torreberis Aetna,

Frigidior glacie fac videare t u a e ; Et sanum simula, ne, siquid forte dolebis,

Sentiat, et ride, cum tibi flendus eris.

4 9 5

Non ego te iubeo medias abrumpere c u r a s :

Non sunt imperii tarn fera iussa rnei.

Quod non est, simula positosque imitare f u r o r e s : Sic facies vere, quod meditatus eris

Saepe ego, ne biberem, volui dormire videri:

5 0 0

Dum videor, somno lumina victa dedi.

Deceptum risi, qui se simulabat amare In laqueos auceps decideratque suos.

Intrat amor mentes usu, dediscitur usu : Qui poterit sanum fingere, s a n u s erit.

5 0 5

Dixerit, ut v e n i a s : pacta tibi nocte venito;

Veneris, et fuerit ianua c l a u s a : f e r e s ; Nec die blanditias nec fac convicia posti

Nec latus in duro limine pone tuum ;

5 5

(20)

18

Geyza Németliy

Postera lux aderit: careant lua verba querelis,

5 1 0

Et n u l l á i n vultu signa dolentis h a b e ! Iam ponet fastus, cum te languere videbit:

Hoc etiam nostra munus ab arte feres.

Te quoque falle tarnen, nec sit tibi finis amandi P r o p o s i t u s : frenis saepe repugnat equus.

5 , s

Utilitas lateat, quod non profitebere, fiet:

Quae nimis apparent retia, vitat avis.

Nec sibi tam placeat nec te contemnere possit!

Sume animos, animis cedat ut illa t u i s ! lanua forte p a t e t : quamvis revocabere, transi;

5

'° Est data n o x : dubita nocte venire d a t a ! Posse pati facilest, ubi, ni sapientia desit,

Protinus ex facili gaudia ferre licet.

Et quisquam praecepta potest rnea dura v o c a r e ? En, etiam partes conciliantis ago.

52ft

Nam quoniam variant animi, variabimus artes:

Mille mali species, mille salutis erunt.

Corpora vix ferro quaedam sanantur a c u t o ; Auxilium multis sucus et herba fuit.

Mollior es neque abire potes vinctusque teneris,

5 3 0

Et tua saevus Amor sub pede colla p r e m i t :

Desine luctari! referent tua carbasa venti ; Quaque vocant fluctus, hac tibi remus e a t ! Explendast sitis ista tibi, qua perd tus a r d e s :

C e d i m u s ; e medio iam licet amne bibas.

538

Sed bibe plus etiam, quam quod praecordia p o s c u n t ; Gutture fac pleno sumpta redundet a q u a !

1, fruere usque tua nullo prohibente puella:

lila tibi noctes auferat, illa dies.

Taedia quaere m a l i : faciunt et taedia f i n e m ; Iam quoque, cum credes posse carere, mane.

Dum bene te cumules et copia tollat amorem, Et fastidita non iuvet esse domo.

Fit quoque longus amor, quem diffidentia nutril:

Hunc tu si quaeres ponere, pone metum !

645

Qui timet, ut sua sit, nequis sibi detrahat illam,

Ille Machaonia vix ope sanus erit:

(21)

Plus amat e natis mater plerumque duobus, Pro cuius reditu, quod gerit arma, timet.

Est prope Collinam templum venerabile portám

5 5 0

(Inposuit templo nomina celsus Eryx):

Est illic Lethaeus Amor, qui pectora sanat Inque suas gelidam lampadas addit a q u a m ; Illic et iuvenes votis oblivia poscunt,

Et siquast duro capta puella viro.

554

Is mihi sic dixit (dubito, verusne Cupido, An somnus fuerit; sed puto, somnus e r a t ) :

„ 0 qui sollicitos modo das, modo demis amores, Adice praeceptis hoc quoque, Naso, t u i s :

Ad mala quisque animutn referat sua, ponet amorem

5,10

Omnibus illa deus plusve minusve dedit.

Qui Puteal Ianumque timet celeresque Kalendas Torqueat hunc aeris niulua summa s u i ; Cui durus páter est, ut voto cetera cedant,

Huic páter ante oculos durus habendus erit;

565

Hic male dotata pauper cum coniuge vivit:

Uxorem fato credat obesse s u o ;

Est tibi rure bono generosae fertilis uvae Vinea: ne nascens usta sit uva, t i m e ;

lile habet in reditu navim: mare semper iniquum

r

'

70

Cogitet et damno litora foeda s u o ; Filius hunc miles, te filia nubilis a n g a t !

Et quis non causas mille doloris h a b e t ? Ut posses odisse tuam, Pari, funera fratrum

Debueras oculis substituisse tuis."

5 7 5

Pl ura loquebatur: placidum puerilis imago

Destituit somnum, si modo somnus erat.

Quid faciam? media navim Palinurus in unda Deserit; ignotas cogor inire vias.

Quisquis amas, loca sola nocent: loca sola caveto!

5 8 0

Quo f u g i s ? in populo tutior esse potes.

Non tibi secretis (augent secreta furores) Est o p u s ; auxilio túrba futura tibist.

Tristis eris, sí solus eris, dominaeque rehctae Ante oculos facies stabil, ut ipsa, l u o s ;

57

(22)

20

Geyza Németliy

584

Tristior idcirco nox est, quam tempóra P h o e b i : Quae relevet luctus, túrba sodalis abest.

Nec fuge conloquium, nec sit tibi ianua clausa, Nec tenebris vultus flebilis abde tuos.

Semper habe Pyladen aliquem, qui curet Oresteni:

5 9 0

Hic quoque amicitiae non levis usus erit.

Quid, nisi secretae laeserunt Phyllida silvae?

Certa necis c a u s a s t : incomilata fűit.

Ibat, ut Edono referens trieterica Baccho Ire sólet fusis barbara túrba comis,

i 9 s

Et modo, qua poterat, longum spectabat in aequor,

Nunc in harenosa lassa iacebat humo.

„Perfide Demophoonl·' surdas clamabat ad undas, Ruptaque singultu verba loquentis erant.

Limes erat tenuis longa subnubiius umbra,

6 0 0

Qua túlit illa suos ad mare saepe pedes.

Nona terebatur miserae via: „viderit!" inquit Et spectat zonam paliida facta suam,

Adspicit et ramos ; dubitat refugitque, quod a u d e t ; Et timet et digitos ad sua collá refert.

6Q5

Sithoni, tunc certe vellem non sola f u i s s e s : Non flesset positis Phyllida silva comis.

Phyllidis exemplo nimium secreta timete, Laese vir a domina, laesa puella viro 1

Praestiterat iuvenis, quidquid mea Musa iubebat,

r

'

10

Inque suae portu paene salutis erat:

Reccidit. ut cupidos inter devcnit amantes, Et. quae condiderat, tela resumpsit Amor.

Siquis amas nec vis, facito contagia vites:

Haec etiam pecori saepe nocere solent.

016

Dum spectant laesos oculi, laeduntur et ipsi Multaque corporibus transitione n o c e n t ; In loca nonnumquam siccis arentia glebis De prope currenti flumine manat a q u a : Manat amor tectus, si non ab amante recedas,

6 2 0

Turbaque in hoc omnes ingeniosa sumus.

Alter item iam sanus e r a t : vicinia laesit,

Occursum dominae non túlit ille s u a e ;

(23)

Vulnus in antiquum rediit male firma cicatrix, Successumque artes non habuere meae.

6 2 5

Proximus a tectis ignis defenditur a e g r e : Utile finitimis abstinuisse locis.

Nec, quae ferre sólet spatiantem porticus illám, Te ferat, officium neve colatur idem.

Quid iuvat admonitu tepidam recalescere m e n t e m ?

680

Alter, si possis, orbis habendus erit:

Non facile esuriens posita retinebere mensa, Et multam saliens incitat unda sitim;

Non facilest taurum visa retinere iuvenca;

Fortis equus visae semper adhinnit equae.

635

Haec ubi praestiteris, ut tandem Iitora tangas, Non ipsam satis est deseruisse t i b i :

Et soror et mater valeant et conscia nutrix, Et quisquis dominae pars erit ulla t u a e ; Nec veniat servus, nec flens ancillula fictum

6 4 0

Suppliciter dominae nomine dicat „have" !

Nec si scire voles, quid agat, tarnen, illa, rogabis Perfer! erit lucro lingua retenta tuo.

Tu quoque, qui causam finiti reddis amoris Deque tua domina multa querenda refers,

6 , 5

Parce q u e r i : melius sic ulciscere tacendo, Ut desideriis effluat illa tuis.

Et malim, taceas, quam te desisse loquaris:

Qui nimium multis „non amo" dicit, amat.

Sed meliore fide paulatim extinguitur ignis,

650

Quam s u b i t o ; lente d e s i n e : tutus eris.

Flumine perpetuo torrens sólet acrior ire;

Sed tarnen haec brevis est, illa perennis aqua.

Fallat et in tenues evanidus exeat auras Perque gradus molles emoriatur arnor.

Sed modo dilectain scelus est odisse puellam:

Exi'us ingeniis convenit iste f e r i s ; Non curare sat e s t : odio qui finit amorem,

Aut amat, aut aegre desinet esse miser.

Turpe vir et mulier, iuncti modo, protinus hostes

0 8 0

Non illas lites Appias ipsa probat.

5 9

(24)

-22

G e y z a Némethy

Saepe reas faciunt, et a m a n t : ubi nulla simultas Incidit, admonitu über aberrat amor.

Forte aderam iuveni; dominam lectica tenebat;

Horrebant saevis omnia verba minis;

6 6 t

Iamque vadaturus „lectica prodeat" inquit;

P r o d i e r a t : visa coniuge mutus e r a t ;

Et manus et manibus duplices cecidere tabellae:

Venit in amplexus atque ita „vincis" ait.

Tutius est aptumque magis discedere pace

6 7 0

Nec petere a thalamis litigiosa fora.

Munera, quae dederas, habeat sine lite, i u b e t o : Esse solent magno damna minora bono.

Quod si vos aliquis casus conducet in unurn, Mente memor tota, quae damus arina, tene.

Nunc opus est armis; hic, ο fortissime, p u g n a : Vincendast telo Penthesilea t u o ;

Nunc tibi rivális, nunc durum limen amanti, Nunc subeant mediis inrita verba deis:

Nec conpone comas, quia sis venturus ad illám,

6 8 0

Nec toga sit laxo conspicienda s i n u ; Nulla sit ut placeas alienae cura puellae:

Iam facito, e multis una sit illa tibi!

Sed quid praecipue nostris conatibus obstat ? Eioquar exemplo quemque docente s u o :

685

Desinimus tarde, quia nos speramus a m a r i ; Dum sibi quisque piacet, credula túrba sumus.

At tu nec voces (quid enim fallacius illis?) Crede nec aeternos pondus habere deos, Neve puellarum lacrimis moveare, caveto:

690

Ut flerent, oculos erudiere suos.

Artibus innumeris mens oppugnatur amantum, Ut lapis aequoreis undique pulsus aquis.

Nec causas aperi, quare divortia malis,

Nec die, q u i d d o l e a s ; clam tarnen usque d o l e !

6 9 5

Nec peccata refer, ne diluat: ipse favebis,

Ut melior causa causa sit illa tua.

Qui silet, est f i r m u s ; qui dicit multa puellae

Probra, satisfieri postulat ille sibi.

(25)

Non ego Dulichio furiales more sagittas Nec rapidas ausim tinguere in amne f a c e s ; Nec nos purpureas pueri resecabimus alas,

Nec sacer arte mea laxior arcus erit;

Consiliumst, quodcumque c a n o ; parete canenti, Utque facis, coeptis, Phoebe saluber, a d e s !

7 0 5

Phoebus adest: sonuere lyrae, sonuere pharetrae;

Signa .deum nosco per s u a : Phoebus adest.

Confer Amyclaeis medicatum vellus aenis Murice cum Tyrio: turpius illud erit;

Vos quoque formosis vestras conferte puelias :

7 , 0

Incipiet dominae quemque pudere suae.

Utraque forniosae Paridi potuere videri:

Sed sibi conlatam vicit utramque Venus.

Nec solam faciem. mores quoque confer et a r t e m : Tantum iudicio ne tuus obsit amor.

715

Exiguumst, quod deinde canam ; sed profuit illud Exiguum multis: in quibus ipse fui.

Scripta cave relegas blandae servata puellae:

Constantis animos scripta relecta movent.

Omnia pone feros (pones invitus) in ignes

730

Et die „ardoris sit rogus iste meil·' Thestias absentem succendit stipite natum :

Tu timide flammae perfida verba d a b i s ? Si potes, et ceras r e m o v e ! quid imagine-muta

Carperis? hoc periit Laudamia modo.

7 2 5

Et loca saepe n o c e n t : fugiio loca conscia vestri Concubitus; causas illa doloris habent.

„Hic fűit, hic cubuit! thalamo dormimus in illó;

Hic mihi lasciva gaudia nocte dedit!"

Admonitu refricatur amor, vulnusque novatum

730

Scinditur: infirmis culpa pusilla nocet, Ut paene extinctum cinerem si sulpure tangas,

Vivet et e minimo maximus ignis erit, Sic, nisi vitaris, quidquid renovabit amorem,

Flamma redardescet, quae modo nulla fűit.

"

3

® Argolides cuperent fugisse Capherea puppes, Teque, senex luctus ignibus ulte t u o s ; Praeterita cautus Niseide navita g a u d e t :

67

(26)

-24

G e y z a Némethy

Tu loca, quae nimium grata fuere, cave!

Haec tibi sint S y r t e s ; haec Acroceraunia vita;

740

Hic vomit epotas dira Charybdis aquas.

Sunt, quae non possunt aliquo cogente iuberi, Saepe tarnen casu facta iuvare solent.

Perdat opes P h a e d r a : parces, Neptune, nepoti, Nec faciet pavidos taurus avitus equos.

7 4 5

Gnosida fecisses inopem, sapienter a m a s s e t : Divitiis alitur luxuriosus amor.

Cur nemost, Hecalen, nullást, quae ceperit I r o n ? Nempe quod alter egens, altera pauper erat.

Non habet, unde suum paupertas pascat amorem

750

Non tamen hoc tantist, pauper ut esse velis.

At tanti tibi sit, non indulgere theatris, Dum bene de vacuo pectore cedat amor.

Enervant animos citharae lotosque lyraeque Et vox et numeris bracchia mota suis.

755

Illic adsidue ficti saltantur amantes,

Qua caveas actor, quid iuvet, arte docet, Eloquar invitus: teheros ne tange poetas!

Summoveo dotes impius ipse meas.

Callimachum f u g i t o : non est inimicus Amori;

760

Et cum Callimacho tu quoque, Coe, n o c e s ; Me certe Sappho meliorem fecit amicae,

Nec rigidos mores Teia Musa dedit.

Carmina quis potuit tuto legisse Tibulli Vel tua, cuius opus Cynthia sola f u i t ?

7 6 5

Quis poterit lecto durus discedere G a l l o ? Et mea nescio quid carmina tale sonant.

Quod nisi dux operis vatem frustratur Apollo, Aemulus est nostri maxima causa mali.

At tu rivalem noli tibi fingere quemquam,

670

Inque suo solam crede iacere t o r o ! Aerius Hermionen ideo dilexit Orestes,

Esse quod alterius coeperat illa viri.

Quid, Menelae, d o l e s ? ibas sine coniuge Creten Et poteras nupta lentus abesse t u a :

776

Ut Paris hanc rapuit, nunc demum uxore carere

Non p o t e s : alterius crevit amore tuus.

(27)

Hoc et in abducta Briseide flebat Achilles, Illám Plisthenio gaudia ferre t o r o ;

Nec frustra flebat, mihi credite: fecit Atrides,

780

Quod si non facérét, turpiter esset iners.

Certe ego fecissem nec sum sapientior illo:

Invidiae fructus maximus ille f ű i t ;

Nam sibi quod numquam tactam Briseida iurat Per sceptrum, sceptrum non putat esse deos.

85

Di faciant, possis dominae transire relictae Limina, proposito sufficiantque pedes!

Et poteris 1 modo velle tene! nunc fortiter ire, Nunc opus est celeri subdere calcar equo.

Illo Lotophagos, illo Sirenas in antro

90

Esse puta ; remis adice vela tuis 1

Hunc quoque, quo quondam nimium rivale dolebas, Vellern, desineres hostis habere loco.

At certe, quamvis odio remanente, saluta!

Oscula cum poteris iam dare, sanus eris.

Ecce, cibos etiam, medicinae fungar ut omni Munere, quos fugias quosque sequare, d a b o : Daunius, an Libycis bulbus tibi missus ab oris,

An veniat Megaris, noxius omnis erit;

Nec minus erucas aptum vitare salaces,

8 0 0

Et quidquid Veneri corpora nostra p a r a t ; Utilius sumas acuentis lumina rutas,

Et quidquid Veneri corpora nostra negat.

Quid tibi praecipiam de Bacchi munere, q u a e r i s : Spe brevius monitis expediere meis.

8 0 5

Vina parant animum Veneri, nisi plurima sumas,

Et stupeant multo corda sepulta mero ; Nutritur vento, vento restinguitur ignis:

Lenis alit flammas, grandior aura necat, Aut nulla ebrietas, aut tanta sit, ut tibi curas

8 1 0

Eripiat: siquast inter utrumque, nocet.

Hoc opus exegi: fessae date serta carinae 1 Contigimus portus, quo mihi cursus erat.

Postmodo reddetis sacro pia vota poetae, Carmine sanati femina virque meo.

57

(28)

-26

Geyza Némethy

Adnotationes.

S u m m a r i u m .

1 — 4 0 . P r o l o g u s . P o é t a deo Cupidini p r o p o s i t u m s u u m e x c u s a t : nolle se a d v e r s u s a m o r e m b e l l u m g e r e r e , sed id p o t i s s i m u m a g e r e , ut c a l a m i t a t e s in a m o r e l e n i a n t u r .

4 1 — 7 4 . P a r a e n e s i s a d i u v e n e s et p u e l l a s , ubi poéta o p t i m u m se a m o r i s m e d i c u m esse gloriatur.

7 5 — 7 8 . I n v o c a t i o P h o e b i , i n v e n t o r i s et p o e s e o s et m e d i c i n a e , 7 9 — 1 0 6 . P r i n c i p i i s o b s t a !

1 0 7 — 1 5 0 . M a l u m i n v e t e r a t u m r e b u s a g e n d i s esse s a n a n d u m , otium v i t a n d u m ; ergo :

1 5 1 — 1 6 8 . f u n g e n d u m oratoris aut militis mune're, 1 6 9 — 1 9 8 . a u t a g r u m esse c o l e n d u m ,

1 9 9 — 2 1 2 . aut v e n a t u i , a u c u p i o , p i s c a t u r a e o p e r á m esse d a n d a m . 2 1 3 — 2 4 8 . E f f i c a c e m m e d i c i n á m esse a m o r i s a b s e n t i a m . 2 4 8 — 2 9 0 . M a g i c a s artes nihil p r o d e s s e M e d e a e C i r c e s q u e e x e m p l i s d e m o n s t f a t u r .

2 9 1 — 3 4 0 . Si a b e s s e a b a m i c a n o n liceat, vitia a n í m i et cor- p o r i s in ea o b s e r v a t a esse Semper a n t e o c u l o s h a b e n d a , q u i n etiam dotes e i u s d e f l e c t e n d a s in p e i u s .

3 4 1 — 3 5 6 . M e d i c a m i n a faciei, q u i b u s puella u t a t u r , esse d e t e g e n d a . 3 5 7 — 3 9 8 . E x c u r s u s : p o é t a lasciviam c a r m i n u m s u o r u m e x c u s a t elegiaeque levitatem q u a n d a m esse p r o p r i a m d o c e t .

3 9 9 — 4 4 0 . P r a e c e p t a , q u a e in ipsa re V e n e r e a p e r a g e n d a s e r v e n t u r .

4 4 1 — 4 6 4 . B i n a s a m i c a s esse h a b e n d a s v e t e r e m q u e a m o r e m n o v o e x p e l l e n d u m .

4 6 5 — 4 8 8 . Q u o d fecit A g a m e m n o n p r o a m i s s a C h r y s e i d e Bri s e i d e m Achillis sibi v i n d i c a n s .

4 8 9 — 5 2 2 . Frigiditatem esse s i m u l a n d a m .

5 2 3 — 5 4 2 . Q u o d si fieri n o n p o s s i t , t a e d i u m esse n i m i o V e n e r i s u s u q u a e r e n d u m .

5 4 3 — 5 4 8 . Diffidentiam z e l o t y p i a m q u e esse v i t a n d a s .

5 4 9 — 5 7 8 . M o n i t a A m o r i s L e t h a e i a d p o é t á m : ad m a l a q u i s q u e s u a a n i m u m a d v e r t a t , ut a m o r e m f a c i l i u s d e p o n a t : c u r a m e n i m e s s e o p t i m u m a m o r i s r e m e d i u m .

68

(29)

5 7 9 — 6 0 8 S o l i t u d i n e m esse f u g i e n d a m , q u o d P h y l l i d i s a D e m o - p h o o n t e d e s e r t a e e x e m p l o d e m o n s t r a t u r .

6 0 9 — 6 2 0 I n i e r a m a n t e s v e r s a r i n o n esse t u t u m .

6 2 1 — 6 4 2 . P r a e s e n t i a m puellae a m a t a e s e m p e r esse v i t a n d a m . 6 4 3 — 6 5 4 . Q u e r e l a s a s s i d u a s n o n p r o d e s s e , sed n o c e r e .

6 5 5 — C 7 2 , P o s t d i s c i d i u m lites i n i m i c i t i a s q u e esse f u g i e n d a s . 6 7 2 — 7 0 6 . V i t a n d a esse etiam c o n g r e s s u s et colloquia c u m puella olim a m a t a .

7 0 7 — 7 1 4 . P u e l l a m c u m m e l i o r i b u s p u l c h r i o r i b u s q u e e s s e c o n - p a r a n d a m .

7 1 5 — 7 4 0 . O m n i a , q u a e a m a t o r e m puellae a d m o n e a n t , e s s e f u g i e n d a : litteras a b ea a c c e p t a s igni d a n d a s , l o c a q u o q u e , prioris felicilatis testes, v i t a n d a .

7 4 1 — 7 5 0 . T h e a t r a o m n i a q u e s p e c t a c u l o r u m i r r i t a m e n t a ' e s s e f u g i e n d a .

7 5 7 — 7 6 6 . P o é t a s eroticos n o n esse l e g e n d o s . 7 6 7 — 7 9 4 . Rivalem patienter esse t o l e r a n d u m . 7 3 5 — 8 1 0 . De u s u c i b o r u m et vini.

8 1 1 — 8 1 4 . E p i l ó g u s .

* • *

V. 3 — 4 . sceleris damnare, a c c u s a r e . u t P s e u d o v e r g . Cir. vs 1 8 9 :

„ q u i s n o n b o n u s o m n i a malit C r e d e r e , q u a m tanti sceleris d a m n a r e p u e l l a m ? " — Tradita qui totiens te duce signa tuli, t a m q u a m miles et signifer A m o r i s , n a m s e c u n d u m O v . A m . I. 9, 1 : „ M i i i t a t o m n i s a m a n s et h a b e t s u a c a s t r a C u p i d o . " Cf. Ο ν . Α . Α. II. 2 3 1 : „Militiae s p e c i e s a m o r e s t , " — signa tuli, de signis in castris A m o r i s cf. Ov.

A m . 111. 1 5 , 1 5 : „Culte p u e r p u e r i q u e p a r e n s A m a t h u s i a culti, A u r e a de c a m p o vellite signa m e o , " ibid. I. 1 1 , 11 — 1 2 : „Credibile est et te s e n s i s s e C u p i d i n i s a r c u s ; In me militiae signa t u e r e t u a e ' , ibid. II.

9 , 3 — 4 . ( a d C u p i d i n e m ) „Quid me, qui miles n u n q u a m t u a s i g n a reliqui, L a c d i s , ' ibid. II. 12, 2 7 — 2 8 : „ m e sine c a e d e C u p i d o Iussit militiae signa m o v e r e s u a e . "

V . 5 — C . Tydides, a quo tua saucia mater, n a m D i o m e d e s , T y d e i filius, V e n e r e m ipsam v u l n e r a v i t a p u d T r o i a m s e c u n d u m Horn.

11. V . 3 3 0 . s q q . — In liquidum rediit aethera Mártis equis, cf.

Horn. II. V . 3 6 3 . sqq : rrj d' « V "Auης diöut χρυοήμπυκας irrnovq . . . Αιψκ á" értti&' IXOVTO &täv tőog, ainvv Όλνμπον.

6 5

(30)

-28

Geyza Némethy

V . 7 . Saepe tepent alii iuvenes, ego semper amavi, e a d e m a n t i t h e s i s Ov. A m . 11. 2, 5 3 — 5 4 : „ S e u tepet, i n d i c i u m s e c u r a s p e r d i s a d a u r e s , sive a m a t , officio fit miser ille t u o . " — tepent, tepido a m o r e s u n t , mediocriter a m a n t . — amavi, sc. m a g n o v e r o q u e a m o r e .

V. 1 0 . Impetus, a f f e c t u s a n i m i r a t i o n e c a r e n s .

V . 12. Nec nova praeteritum Musa retexil opus, ut O v . P o n t . 1. 3, 3 0 : „ Q u o d t u a f e c e r u n t scripta, retexit o p u s " — nova...

Musa, i. e. libellus de Remediis A m o r i s . — praeteritum . . . opus, A r s A m a t o r i a . — retexit, d e l e t ; i m a g o a b arte t e x e n d i d u c t a . E o d e m s e n s u a p u d Cic. De or. II. 3 8 , 1 5 8 : „ q u i b u s a n t e e x o r s a et p o t i u s d e t e x t a p r o p e r e t e x a n t u r " et Philip. II. 13, 3 2 : „ I t a q u e iam retexo o r a t i o n e m m e a m . "

V . 1 4 . vento . . . suo, s e c u n d o ; c o n t r a r i u m dicit H ö r . E p o d . 9, 3 0 : „ V e n t i s i t u r u s n o n s u i s . "

V . 15. indignae, a m o r e i n d i g n a e .

V . 1 8 . A trabe sublimi triste pependit onus, c o n t r a r i u m a p u d Ον. F a s t . II. 7 6 0 : „ D e q u e viri collo dulce p e p e n d i t o n u s . "

V . 2 0 . pacis amatőr, n a m s e c u n d u m P r o p . 111. 5, 1 : „ P a c i s A m o r d e u s est, p a c e m v e n e r a m u r a m a n t e s . "

V . 2 5 — 2 6 . nudis . , . sagittis, de p h a r e t r a e x e m p t i s ; cf. Ov.

A m . I. 1, 2 1 — 2 2 . de A m o r e : „ p h a r e t r a c u m p r o t i n u s ille soluta Legit in exitium s p i c u l a f a c t a m e u m . " — mortifero scnguine, u t O v . F a s t . I. 1 2 3 : „ S a n g u i n e letifero t o t u s m i s c e b i t u r o r b i s . " — sanguine, i. e.

e f f u s i o n e s a n g u i n i s .

V . 11. Vitricus, M a r s , a m a t o r V e n e r i s , vitricus A m o r i s per i o c u m dicitur, ut Ov A m 1. 2, 2 4 ; A m o r a u t e m privignus Martis n o m i n a t u r Ov. A m 11. 9, 4 8 : „ Q u o d d u b i u s M a r s est, p e r te, privigne C u p i d o , est.

V . 2 9 . maternas, i. e. V e n e r e a s .

V . 3 1 — 3 2 . nocturna frangatur • ianua rixa, ex Tibull. 1. 1, 7 3 — 7 4 ; „ N u n c levis est t r a c t a n d a V e n u s , d u m f r a n g e r e p o s t e s Non p u d e t et r i x a s i n s e r u i s s e i u v a t . " — frangatur ianua, s c i a n u a puellae a b a m a t o r e e x c l u s o , q u a e res p a s s i m occurrit a p u d p o e t a s eroticos. — tegat ornatas multa Corona fores, c o r o n i s o r n a b a n t i a n u a m puellae a m a t o r e s exclusi ; cf. L u c r e t . IV. 1 1 7 7 : „ A t l a c r i m a n s e x c l u s u s a m a - tor limina s a e p e F l o r i b u s et sertls o p e r i t . " P r o p . 1. 1 6 , 7 — 8 . ( i a n u a de se) : „Et mihi n o n d e s u n t t u r p e s p e n d e r e corollae S e m p e r et e x - clusi s i g n a iacere f a c e s O v . A m . 1. 6 , 6 7 — 6 8 : „At tu, n o n laetis

68

(31)

d e t r a c t a C o r o n a c a p i l l i s , D u r a s u p e r t o t a l i m i n a n o c t e i a c e " et Α . A . I I . 5 2 8 : „ E t c a p i t i d e m p t a s in f o r e p o n e r o s a s " et M e t . X I V . 7 0 8 :

„ I n t e r d u m m a d i d a s l a c r i m a r u m r o r e C o r o n a s P o s t i b u s i n t e n d i t . "

V . 3 4 . Verbaque dent. i. e. fallant, e l u d a n t . — viro, m a r i t o . V . 3 5 — 3 6 . modo blanditias, rigido modo iurgia posli Dicat, q u o d a m a n t e s e x c l u s i solent f a c e r e ; cf. i n f r a vs. 5 0 7 . , Tibull. 1. 2 , 7 — 1 4 . et p r a e c i p u e Ov. A m . 1. 6 . — rigido... posli, u t Ov. A m . I. 6, 7 3 : „ c r u d e l e s rigido c u m limine p o s t e s . " — flebile cantet amans, q u e r u l u s c a n t u s a m a t o r i s a n t e i a n u a m c l a u s a m a m i c a e a G r a e c i s παραχλανσίθνρον v o c a b a t u r (cf. Plut, E r o t . 8 . ) , c u i u s e x e m p l a s u n j

"apud R o m a n o s H ö r C a r m . 111. 1 0 . , P r o p . 1. 16. et Ov. A m I . 6 . V, 3 8 . Non tua fax avidos digna subire rogos, i. e. f a x A m o r i s o p p o n i t u r f a c i illi f u n e s t a e , q u a veteres r o g o s m o r t u o r u m i n c e n d e r e s o l e b a n t . Cf. Ov. H e r . 6, 4 2 : „ F a x q u e s u b a r s u r o s dignior ire r o g o s . "

— avidos . . . rogos, ut Ov. A m . 111. 9 , 2 8 : „ D e f u g i u n t a v i d o s c a r - mina sola r o g o s . "

V . 3 9 — 4 0 . movit gemmalas aureus alas, ut O v . A m . 1. 2 , 4 1 — 4 2 . de A m o r e : „ T u p i n n a s g e m m a , g e m m a Variante capillos Ibis in a u r a t i s a u r e u s ipse r o t i s . , " — movit . .. alas, alis t a m q u a m a d n u i t p o e t a e v e r b a eius p r o b a n s . Cf. P r i a p . 3 7 , 1 3 — 1 4 . ( d e P r i a p o ) : „ P r o -

misit fore m e n t u l a m q u e movit Pro n u t u d e u s et r o g a t a f e c i t . " — aureus, capillis a u r e i s (χρνσοχηίτης), ut etiam χρννεη '4η,ροδίτη, — pro- positum perftce, dixit, opus, ut Ov. F a s t . IV. 16. „ C o e p t u m perfice,

dixit, o p u s . "

V. 4 7 — 4 8 . in Herculeo . . . hoste, T e l e p h u s , H e r c u l i s ex A u g e filius. — Vulneris auxilium Pelias hasta tutit, cf. de e a d e m re P r o p . II. 1, C 3 — 6 4 : „ M y s u s et H a e m o n i a i u v e n i s qua c u s p i d e v u l n u s S e n s e r a t , h a c ipsa c u s p i d e s e n s i t o p e m . " F a b u l a m de T e l e p h o , rege M y s i a e , n a r r a t A p o l l o d . Epit. III. 17 : όρμήσαντος de Άχιλλεως έπ αύτίν ov μείνας εδιοίκετο xai διωκόμενος έμπ λάχεις ti ς αμπέλου χλημα τον μη ο ο ν τιτρώσχετκι δόρατι . . . Τήλίηος dt ex της Μνσίας ανίατο ν τίι τρανμα εχων, εϊπόντος αντοϋ τον 'Απόλλωνος τότε τίνξεσ&αι θεραπείας, (ίτκν ί> τρώαας i ατοί ς γειηται, τρνχεσιι ήμηιεπμένος εις "Αργός άηίχετο xai δεηθείς Ά/ιλλεως xai νπετχημένος τον εις Τροίαν πλοϊν δείξαι θερα- ,πενεται άπο'ξνσαντος Ά/ιλλέως της Πηλίάδος μελιάς τον ιόν. — Pelias

hasta, h a s t a Achillis f a c t a e ligno f r a x i n i in m o n t e T h e s s a t i a e Pelio c a e s a e ; cf. Horn. II. X I X . 3 9 0 : Πηλιάδα μελίην, την πατρι ηίλω πόρε Χειρών Πηλίου έκ χορνηης, η όνο ν εμμεναι ήρώεσσιν.

67

(32)

-30

Geyza Némethy

V . 4 9 — 5 0 . Sed quaecumque viris, vobis quoque dicla, puellae, Credite, aliter in Arte A m a l o r i a , u b i libris 1. et II. i u v e n e s , libro Ili.

p u e l l a e s e p a r a t i m i n s t i t u u n t u r .

V. 5 4 . servum, adiectivi vice f u n g i t u r , ut Hör. E p . I. 19, 1 9 :

„ 0 imitatores, s e r v u m p e c u s . " — v i t i i . . . sui, est e n i m a m o r s e c u n - d u m p h i l o s o p h o s p e r t u r b a t i o a n i m i vitiosa. Cf. i n f r a a d n . a d . v s s . 7 3 — 7 4 .

V. 5 5 — 5 6 . Phyllis, filia S i t h o n i s , regis T h r a c i a e , relicta a D e m o p h o o n t e , T h c s e i filio, de q u a r e O v . H e r . 2. — per quod noviens, saepius isset iter, cf. q u a e de h a c r e i n f r a vss. 5 9 9 . sqq. n a r r a n t u r et a d n . ad h. 1.

V. 5 7 — 5 8 moriens Dido, m o r i t u r a propter i n f i d e l i t a t e m A e n e a e ut Verg, A c n . 1. IV. n a r r a t u r . — summa vidisset ab arce Dardanias vento vela dedisse rales, cf. Verg. A e n . IV. 5 8 J ; „ r e g i n a e s p e c u l i s c u m p r i m u m a l b e s c e r e l u c e m Vidít et a e q u a t i s c l a s s e m p r o c e d e r e velis." — Dardanias, T r o i a n a s , a D a r d a n o , rege a n t i q u i s s i m o T r o i a e .

V. 5 9 — 6 0 . sua viscera, liberos s u o s . — Quae socii damno sanguinis ulta virum, M e d e a , u x o r I a s o n i s , q u a e infidelitatem mariti c a e d e l i b e r o r u m s u o r u m ulta est. — socii. . . sanguinis, c o m m u n i u m l i b e r o r u m

V . 6 1 — 6 2 . Tereus. . . Philomela. T e r e u s , r e x T h r a c i a e , u x o r e m d u x i t P r o g n e n et p o s t e a vi c o m p r e s s i t sororem eius, P h i l o - m e l a m . T u m P r o g n e et P h i l o m e l a , ut i n i u r i a m u l c i s c e r e n t u r , p a r v u m I t y n , filium Terei et P r o g n e s , n e c a v e r u n t ct e p u l a n d u m a p p o s u e r u n t patri, qui, p o s t q u a m rem cognovit, stricto gladio f e m i n a s c r u d e l e s p e r s e c u t u s est. O m n e s d e n i q u e in a v e s s u n t m u t a t i : ex T e r e o e p o p s , ex P r o g n e h i r u n d o ( s e c u n d u m alios l u s c i n i a ) , e x P h i l o m e l a luscinia ( s e c u n d u m alios h i r u n d o ) f a c t a est. F a b u l a m n a r r a t Ov. Met VI, 4 2 4 . s q q . — Per facinus, s c e l u s .

V . 6 3 — 6 4 . Pasiphaen, P a s i p h a e , u x o r M i n o i s , regis C r e t a e , t a u r u m amavit, u n d e n a t u s est M i n o t a u r u s , b i f o r m e m o n s t r u m ; cf.

A p o l l ó d . 111. 8 . F a b u l a m n a r r a t Ο ν . Α . A. 1. 2 8 9 . s q q . — Phaedram, u x o r T h e s e i , q u a e incesto a m o r e dilexit p r i v i g n u m s u u m , H i p p o l y t u m , de q u a re extat c e l e b e r r i m a E u r i p i d i s tragoedia ( H i p p o l y t u s ) et Ov, Her. 4 .

V . 6 6 . Danais, T r o i a n i s , pro adiectivo p o s i t u m , ut Ov. H e r . 111.

8 6 : „ D a n a a s . . . o p e s . "

V . 6 7 . Scylla, f a b u l a m de Scylla, filia Nisi, regis M e g a r e n s i u m ,

(33)

flarrat A p o l l o d . 111. 2 1 0 : (Mir ω ς) Μέγαρα είλε Ν ίσον βασιλεύοντος τοϋ Πανδίονος . . . απέθανε δε και Λϋσος δια θυγατρος προδοσίαν. "Εχοντι γαρ αντώ πορφνρέαν εν μέση τη κεφαλή τ ρίγα ταύτης άφαιρεθείσης ην χρησμός τελεντησαι. Ή δέ θνγάτηρ αντον Σκύλλα έρασθείσα Ι\1ίνωος εξεϊλε την τρίχα.

V. 7 3 — 7 4 . Publicus asserlor dominis suppressa levabo peclora, o m n i u m a n i n i o s , a m o r i s s e r v o s , l i b e r a b o . Dixit e n i m s u p r a vs. 5 4 :

„ s e r v u m vitii p e c t u s h a b e r e s u i " . — Publicus asserlor, liberator o m n i u m . Alludit ad m a n u m i s s i o n e m s e r v o r u m ; n a m asserlor in Übel- tätern v o c a b a t u r lictor, qui a p u d p r a e t o r e m servo m a n u m i t t e n d o v i n d i c t a m ( f e s t u c a m , virgam) i m p o s u i t his v e r b i s : „ H u n c ego h o m i n e m l i b e r u m esse a i o . " Cf. Ov. A m . III. 11, 3 : „ Scilicet a d s e r u i i a m me r u p i q u e c a t e n a s " . — dontinis, d o m i n i p e c t o r i s ( a n imi) v o c a n t u r a p h i l o s o p h i s , p r a e c i p u e a Stoicis, c u p i d i t a t e s et a f f e c t u s , G r a e c e τα πάΟη} q u i b u s a n i m u s o p p r i m i t u r , u t s e r v u s ; cf. H ö r . S a t . II. 7, 9 1 . de m e n t e a m o r e o p p r e s s a : „ e r i p e lurpi Colla iugo, „liber, ü b e r s u m " die age : n o n q u i s , Urget enim d o m i n u s m e n t e m n o n l e n i s " et P e r s . S a t . V .

1 2 9 : „ s e d si i n t u s , et in iecore a e g r o N a s c u n t u r domini, q u o tu i m p u n i t i o r exis, A t q u e h i c , q u e m ad strigiles s c u t i c a et m e t u s e g i t e r i l i s " . — νindictae, t a m q u a m m a n u m i s s i o n i per v i n d i c t a m ; n a m v i n d i c t a v o c a b a t u r f e s t u c a illa sive virga, q u a lictor c a p u t m a n u m i t t e n d i tetigit ; cf. H ö r . S a t . II. 7 , 7 5 : , T u n e mihi d o m i n u s r e r u m imperiis h o m i n u m q u e T o t t a n t i s q u e m i n o r , q u e m ter vindicta q u a t e r q u e I m p o s i t a h a u d u n q u a m m i s e r a f o r m i d i n e p r i v e t " ?

V. 7 5 — 7 6 . adsit tua laurea nobis.., Phoebe, p o e t a e se v a t e s esse s e n t i u n t s a c r o q u o d a m f u r o r e correpti ; v a t i c i n a n t e s a u t e m folia lauri Apollini s a c r a e m a n d u c a b a n t excitandi f u r o r i s c a u s a , u n d e L y c o p h r . 6 . de v a t i b u s : δαφνηφάγοι λαιμοί et T i b u l l . II. 5, 6 3 . ( S i b y l l e de s e ) :

„ S i c u s q u e s a c r a s i n n o x i a l a u r u s V e s c a r . " — medicae.. . repertor opis, P h o e b u s est d e u s m e d i c i n a e ; cf. Ov. H e r . V . 1 4 9 — 1 5 2 . ( v e r b a O c n o n c s m e d e n d i p e r i t a e d : „ M e m i s e r a m , q u o d a m o r n o n est m e d i c a - bilis h e r b i s ! Deficior p r u d e n s a r t i s a b arte mea. Ipse repertor opis (sc. A p o l l o ) v a c c a s p a v i s s e P h e r a e a s F e r t u r et a n o s t r o s a u c i u s igne f u i t . "

V. 8 0 . siste pedem, ut V e r g . A e n . VI. 4 6 5 : „ S i s t e g r a d u m . "

V. 8 3 . teneras mora percoquit uvas, ut Tibull. I. 4 , 19 : „ A n n u s in a p r i c i s m a t u r a t collibus u v a s " et Ov. T r i s t . IV. 6 , 9 : „ T e m p u s ut e x t e n s i s t u m e a t facit u v a r a c e m i s . " — percoquit, m a t u r a t ; cf, Verg. Ge. I. 5 2 2 : „Mitis in apricis c o q u i t u r v i n d e m i a s a x i s "

69

Ábra

Updating...

Hivatkozások

Kapcsolódó témák :