Physiologia medicinalis

Teljes szövegt

(1)

P h y s i o l o g i a

m e d i c i n a 1 i s t

A u c t o r e

M i c h a ë l e a L e n h o s s e k , Med, D o c t . , in Regia S c l e a f î a r u m F n i v e r s î t a t è

H u n g a r i c a , qua e V e s t in i est, l'h y s i o lo gi a e et A n a t o m i a c subi. P r o f e s s o r e p. o,, I. Co- m i t a t n s S t r i g o n i e n s i s T a b u l a e J u d i c i a r i a c A d s e s s o r e , R e g i a e Britann. S c i e n t . Socic- t a t i s G o t t i n g e n s i s G o r r e s p o n d e n t e .

V o l u m e n I I ,

P h y s i o l o g i a e g e n e r a l i s Pars Altera.

P e s t i n iy

T y p i s J o a n i i i s T h o m a e T r a t t n e r i 8 i 6.*

(2)

Res arilua, vctustis novitatcm dare , novis auctorítatem, ob, soletís nitorem, obscuris Iucem , fasti (Litis gratiam, du- biis fideih , omnibus .vero naturam , ét naturáe suáe omnia,

P L I N I U S Hist. nat. Lib. I, ad V e sp a s i a n um.

(3)

.. •

w!«

t/3

V I R O

CELEBERRIMO , MAGNIFICO , PERILLÜSTRÍ

GEORGIO PROCHASKA

SACR. CAESAR. REG. APOST. MAJESTATI A D R E G I M E N A U S T R I A E I N F E R I O R I S ,

4 C Û H . S I L I I S ,

M. D , ANATOMIAE, PHYSIOLOGIAE E T DO- CTRINAE DE MORBIS OCULORUM IN ALMA CELEBERRIMA CAESAB. VINDOBQNENSI

P R O F E S S O R I P U B L I C O E T O R D I N A R I O , SOCIETATIS SCIENTIARUM BOHEMICAE, ACADEMIAE CAESAR. JOSEPHINAE MEDICO - CHIRURGICAE VINDG- BONENSIS, SOCIETATIS SCHOLAÉ MEDICÁE ET MEDI- CAE PARISIENSIS , SOCIETATIS UNIVERSAL SCIENTIAE NATURALIS WETTERAVIENSIS, ACADEMIAE IMPERA-

TORIAE MEDICO- CHIRURGICAE PETROPOLI- SCIENT. UNIVERSITATE

TANAE

etc. etc.

S O D A L I

ANA-

(4)

A I A T 0 1 0

E T

P H Y S I 0 L O G O

O P T I M E M E R I T O , S U 0 Q CJ E 0 L I M P R A E C E P T O R, "I

IIOC OBSERVANTIAE ET GRATI ANIIVII ' M O N I M E N T U M

E S S E V U L T

A o c T 0 R .

(5)

CONSPECTUS ARGUMENTORÜM.

i

VOL. II.

PHYSIOLOGIAE GENERALIS

PA R S I I .

LI B E R II. DE V I T A S B E C I A T I M .

Cap. I, D e p a r t i b u s c o n s t i t u t i v i s I i u - m a n i c o r p o r i s .

pag-

§. 91. Generalia. 2-3

Sect, I. D e p a r t i b u s c o n s t i t u t i v i s b.u- m a n i c o r p o r i s r e m o t i s .

§. 92, P r i n c i p i a e l e m e n t a r i a . 3-4 93. O x y g e n i u m . 5-7 94. P r i n c í p i u m i n f l a m m a b i l e . 8-10 9,5. A z o t i c u m . 10-12 96. C a r b o n i c u m . 12-13 97. H y d r o g e n i u m . 13-15 98. A l i a e s i m p l i c i o r e s partes. 13-20 Sect. II, D e p a r t i b u s c o n s t i t u t i v i s c 0 r -

p 0 r i S h u m a n i p r 0 X i m i s.

§. 99. G l u t e n a n i m a l e . 21-23 100. A l b u m e n . 23-23 l o i . P r i n c í p i u m í i b r o l u m . 26-27 102. Pars e x t r a c t i v a a n i m a l i s . P i g m e n t u m

n i g r u m . -28-29 103, Partes compositae fiuidae et solidae. 29-32

(6)

V I CONSPECTUS A R G U M E N T O R Ü M .

pag.

Sect. III. D e s a n g u i n e.

ff. 104. Sanguis generatim considérâtes. 32-3.3 105. Quantitas. V o l u m e n . Calor. 3-3-35 106. Coagulatio sanguinis. 35-37

107. V a p o j ; Serum. 37-40 108. Placenta. Pars fibrosa. 40-44

109. Pars rubra sanguinis. 44-48 n o . Sanguinis arteriosi et venosi discri-

m e n . 48-50 111. V i t a l i t a s s a n g u i n i s . ' 5°~53

Cap. II. D e g o n e r a l i b u s h u m a n i c o r p o - r i s ' s y s t e m a t i b u s .

ff. 112, Generalia. 53-54 Sect. I. D e s y s t e m a t e c e l l u l b s o ,

ff. 1J3. T e l a cellulosa. , ' 54"55

114. Cellulae. Vapor. Adeps. 56-61 115. Partes intégrantes. 61-62 116. Proprietates p h y s i c a e et vitales. 62-63

117. E v o l u t i o et reproductio, 64-65

113. States a b n o r m i s . 65-67 Sect, II. D e s y s t e m a t e m e m b r a n a r u m .

ff, 119, M e m b r a n a r u m d i f f e r e n t i a . 67-68 I. M e m b r a n a e m u c o s a e .

120. Dispositio generalis. 68-72

121. F a b r i c a . 72-73 122. Partes intégrantes. Mucus. 73-75

123. Proprietates p h y s i c a e et vitales. 76-77

124. E v o l u t i o e t reproductio. 77-7?

125. Status a b n o r m i s . -79

(7)

CONSPECTUS ABGUMENTORUM. V F

p a g . II. M e m b r a n a ® s e r o s a e . S 126 D i s p o s i t i o generalis.

127. F a b r i c a .

128. P a r t e s i n t é g r a n t e s . H u m o r . 129. P r o p r i e t a t e s p h y s i c a e et v i t a l e s . 130. E v o l u t i o et r e p r o d u c t i o .

131. Status abnormis,

III. M e m b r a n a e f i b r o s a e.

§. 132. Dispositio g e n e r a l i s , -83 133. F a b r i c a . Partes i n t é g r a n t e s . -89

134. P r o p r i e t a t e s p h y s i c a e et vitales. 90-91

135. E v o l u t i o e t reproductio. 91-92

136 States a b n o r m i s . 92-93 IV. M e m b r a n a e m i x t a e.

§. 137. M e m b r a n a e fibroso-serosae. 93*94 138. M e m b r a n a e seroso-mucosae et h b r o -

s o - m u c o s a e . 94*95 139. M e m b r a n a e a b n o r m e s . 95*96

Sect. III. D e s y s t e m a t e c u t a n e o.

ff-140. D i s p o s i t i o g e n e r a l i s , 9&â>7

141. C o r i u m . 97*98 142. R e t e m u c o s u m . 99-101

143. P a p i l l a e . 101-102 144. G l a n d u l a e sebaceae. 102-104

145. P a r t e s i n t é g r a n t e s cutis. 104-106

146. E p i d e r m i s . 106-110 147. U n g u e s . P i l i . i i o- i i 8 148. P r o p r i e t a t e s p h y s i c a e et v i t a l e s cutis.118-119

149. E v o l u t i o et r e p r o d u c t i o . 120-121

150. S t a t u s a b n o r m i s . 121-122 80-8t

81-82 82-83 83-85 85-86 87-88

2

(8)

V I I I CONSPECTUS A E G U M E N T O E U M .

pag.

Sect. IV. D e s y s t e m a t e v a s o r u m .

§. 151. V a s o r u m d i f f e r e n t i a . -123 I. S y s t e m a a r t e r i o j s u m ,

§, 152. D i s p o s i t i o g e n e r a l i s . > 123-125

,153. F a b r i c a . 126-127 154. P a r t e s i n t é g r a n t e s . 127-129

155. P r o p r i e t a t e s p h y s i c a e et v i t a l e s . 129-131

156. E v o l u t i o et r e p r o d u c t i o . 131-134

1.57. Status a b n o r m i s . .1.34-1-35 II. S y s t e m a y e n o s u m ,

§. 158. D i s p o s i t i o g e n e r a l i s . 136-138 159. F a b r i r a . P a r t e s i n t é g r a n t e s . 138-139

160. P r o p r i e t a t e s p h y s i c a e e t ' v i t a l e s . 140-141

161. E v o l u t i o et r e p r o d u c t i o . -142 162. Status a b n o r m i s . „ 142-143

III. S y s t e m a v a s o r u m c a p i J 1 a- X i u m.

§. 163. D i s p o s i t i o g e n e r a l i s . 143-146 164. A r t e r i a r u m t e r m i n u s et v e n a r u m ,

ortus. 146-148 16,5. V a s o r u m c a p i l l a r i u m h u m o r . -149

1Ó6. P r o p r i e t a t e s v i t a l e s . 150-151 IV. S y s t e m a v a s o r u m a b s o r b e n -

t i u m .

167. D i s p o s i t i o g e n e r a l i s . 151-155

16g. F a b r i c a . 155-156 169. G l a n d u l a e l y m p h a t i c a e , 156-159

170. S y s t e m a t i s l y m p h a t i c i p r o p r i e t a -

tes p h y s i c a e et v i t a l e s . 159-161 171. E v o l u t i o et r e p r o d u c t i o . 161-162

172. Status a b n o r m i s . 162-164 173. S y s t e m a t i s l y m p h a t i c i h i s t ó r i a . 164-167

(9)

CONSPECTUS A Ä G Ü K I N T O R U M . IT

p a g . Sect. V» D e s y s t e m a t e n e r v o s o.

I. S y s t e m a c e r e b r a l e .

§. 174. D i s p e s i t i o generalis. 167-170

175. F a b r i r a . 170-173 176. Proprietates p h y s i c a e et vitales. 173-177

177. E v . d u ü o et r e p r o d u c t i o . 177-182

178. Status abnormis. 182-18,3 IL S y s t e m a g a n g l i o r u m .

179. D i s p o s i t i o generalis. 184-186 180. Plexus p r a e c i p u i . , 186-191 181. N e r v i s y s t e m a t i c ^ « a g f i o r u m . 191-193

482. G a n g l i a , 193-195 , 183, P a b r i e a s y s t e m a t i s g a n g l i o r u m , 19,5-297

184. P r o p r i e t a t e s p h y s i c a e et vitales. 197-198

185. S t a t u s a b n o r m i s . 198-199 Sect. VI, D e s y s t e m a t e m u s c u l a r i.

I. M u s c u l i v i t a e a n i m a l i s .

186. Dispositio generalis. 200-201 187. F a b r i c a . 201-203 '

igp. P a r t e s i n t é g r a n t e s . 203-207 189. Proprietates p h y s i c a e et v i t a l e s . 207-211

190. E v o l u t i o et reprod-uctio. 211-213

191. Status abnormis. 213-213 II. M u s c u l i v i t a e o r g a n i c a e .

I.192. D i s p o s i t i o g e n e r a l i s , -315 .193. F a b r i c a . Partes i n t é g r a n t e s . 31,5-216

194. Proprietates p h y s i c a e et v i t a l e s . 216-318

19.5. E v o l u t i o et reproductio. 318-219

196. Status a b n o r m i s . 319-330

(10)

X C O N S P E C T U S ARGUMENTORUJYT.

Pag.

Sect. VII. D e s y s t e m a t e g l a n d u l a r u r a .

f. J97. Dispositio g e n e r a l i s . 220-221

198. Fabrica. _2 2 2

199. Partes i n t é g r a n t e s , 223-327 200. Proprietates p h y s i c a e et v i t a l e s . 227-228

201. E v o l u t i o et r e p r o d u c t i o . 329-231

202. Status a b n o r m i s . 23i-232 Sect. VIII. D e s y s t e m a t e o s s i u m e t c a r -

t i l a g i n u m .

ff. 203. Dispositio generalis. 233-234

204. Fabrica. 235-236 205. Periosteum. P a r t e s intégrantes. 236-2.Í9

206. Medulla ossium. 239-341 207. Cartilagines. 241-343 208. Analysis c h e m i c a ossium. 344-346

209. Proprietates p h y s i c a e et vitales. 246-048

210. E v o l u t i o et reproductio. 248-253

211. Status a b n o r m i s . 253-355 C a p . I I I . I n c i t a m e n t o r u m s p e c i a l i s c o n -

s i d e r a t i o .

Sect. ï . D e a ë r i s a c t i o n e .

§. 2J2, Aëris infîuxus g e n e r a t i m , 255_256 213. M e c h a n i c a aëris actio. 256-259 214. C h e m i c a aëris actio. 259-263 215. A q u a in aëre a t m o s p h a e r i c o cont. 269-270

216. D y n a m i c a aëris actio. 270-271 Sect. II. D e r e l i q u i s p o n d e r a b i l i b u s i n -

c i t a m e n t i s .

§. 217. Cibus et potus u t i n c i t a m e n t a . 271-272 218. M e d i c a m e n t a et venena ut i n c i t a - ,

menta. ^ 273-274

(11)

CONSPECTUS, A R G U M B N T O R U M . X I

p a g .

ff, 219. Sanguis u t i n c i t a m e n t u m » -275 220. Humores secreti u t i n c i tarn enta. 276-377

Sect. III. D e c a l o r i s a c t i o n e ,

ff. 221. Caloris n a t u r a . 277-279 222. Caloris actio. 279-281 223. C h e m i c a caloris actio. 281-282

224" D y n a m i c a caloris a c t i o . 282-286 Sect. IV. D e l u c i s a c t i o n e .

ff. 225. L u c i s n a t u r a . 286-288 .226. L u c i s actio. 388-290

227. D y n a m i c a l u c i s actio. 290-293 Sect. V, D e e l a c t r î c i t a t i s e t G a l v a n i -

s m i a c t i o n e.

ff. 228- E l e c t r i c i t a t i s n a t u r a . 293-298 229. E l e c t r i c i t a t i s a c t i o . 298-303

230. G a l v a n i s m u s . 3O2- 3 I O

231. G a l v a n i s m i et e l e c t r i c i t a t i s a d f i n i t . 3io-311

232. G a l v a n i s m i actio. 3ii-3i,5

a33. Processus G a l v a n i c o - v i t a l i s . 3i6-326 234. I m p o n d e r a b i l e b i o t i c u m . 326-33i Sect. VI. D e c o s m i c o i n c o r p o r a o r g a -

n i c a i n f l u x u.

5.235. Vis m a g n e t i c a . 331-333 a36. C l i m a t i s i n f l u x u s . 333-335 237. A n n i t e m p o r i s influxus. 335-336 Cap. IV. D e s i n g u l a r i b u s v i t a e r e l a t i o -

n i b u s.

Sect. I. F u n c t i o n u m c o n s i d e r a t i o .

5.238. F u n c t i o n u m d i v i s i o .

33j-338

239. F u n c t i o n u m i n d i v i d u á l i s constitut. 339-3/jo 4

(12)

/

X I I C O N S P E C T U S ARGUMENTOÚURT.

PAG.

$/<240. FunctionUm opposition . 340-342 241. Actiones p e r i o dicae. Ads o c i a t i o. 342-348 242. Consensus. S y n e r g i a , S y m p a t h i a . „ 343-347 'Sect. II. D e t e m p e r a m e n t i s .

'»43. T e m p e r a m e n t o r u m e x p o s i t i o . -348 244. T e m p e r a m e n t o r u m divisio. 349-351 245. T e m p e r a m e n t u m m o d e t a t u m . 351-352

246. T e m p e r a m e n t u m n e r v o s u m . 352,-354 247. T e m p e r a m e n t u m irritabile. A54-355 I 248. T e m p e r a m e n t u m c h o l e r i c u m . 355-356

249. T e m p e r a m e n t u m p h l e g m a t i c u m . 2>ß-o57 250. T e m p e r a m e n t u m a t h í e t i c u m . 357-353 Sect, III. D e s e x u s e t a e t a t i s d i f f e r e n t i i s.

§.251. Sexus v i r i l i s et f e m i n e i discrimen. 359-362

352. A e t a t u m differentia. 362-363 253. A etas i n f a n t i l i s , 363-364

354. Aetas juvenilis. • 365-366

355. Aetas v i r i l i s . 366-367 356. Aetas senilis. 367-369

PHY-

(13)

P H Y S I O Í i O G I A E .

G E N E R A L I S P A R S II,

(14)

L I B E R II.

D E V I T A S P E C I A T I M .

C A P. L

D E P A R T I B U S C O N S T I T U T I V I S H U M A N ! COR- PORIS.

§•

91-

G o n e r a l i a . • A. d n i t i t u r qftidem zoochemia constitutivas

h u m a n i corporis eruere partes , quod t a m e n praestare aegerrime v a l e t (ff. 23.). Si e n i m v e l s i m p l i c i o r e m consideremus adsimilationis in v e - getabilibus p r o c e s s u m , videmus , ut m e m o r a t a B r o c o n n e t i et C r e l l i i p e r h i b e n t "experi- m e n t a , t a n t a m plantis ine.sse e f f i c a c i a m , u t ex aqua et aëre circumfluo parare v a r i a , e t i a m elementaria i t a dicta possint p r i n c i p i a . Ipse dein h o m o v a r i i s vesci potest a l i m e n t i s (ff. 45.

n. 3 . ) , et p e r m a n e n t humores i i d e m sub v a r i o p r i n c i p i o r u m inRuxu (§. 78.) , quo m a n i f e s t u m est , o r g a n i c a corjjora notis h u c d u m chemiàe legibus h a u d obedire. C u m i g i t u r partes con- s t i t u t i v a s h u m a n i corporis determinare s a t a g i - mus , habere prae oculis constanter debemus , nos p r o d u c t a s o l u m , quae sub ipsa coalescunt

(15)

SECT. I. D E P A R T I B U S R E M O T I S . 327

n p e r a t i o n e c h e m i c a , n o s c e r e ; n o n constare no- b i s , qualiter s u b s t a n t i a e , p e r v a r i a artis a d m i - n i c u l a o b t e n t a e , t u m se h a b u e r i n t , u b i sub ipso v i t a e i n d i v i d u a e e x s t i t e r a n t i n f l u x u ; d e n i - que agnoscere debemus , i n d e t e r m i n a t a m h u c - usque esse c o r p o r u m p h a e n e r o b i o t o r u m p o t e n - t i a m , q u a s u b s t a n t i a s v a r i a s dissuere , uque s i m p l i c i b u s e l e m e n t i s m a t e r i a s componere no-

v a s et peculiares n o v e r u n t .

Ubi c b e m i c a m i n s t i t u i m u s corporis a n i m a - lis a n a l y s i n , v e i e l e m e n l a r i a o b t i n e m u s p r i n - c i p i a , v e l s u b s t a n t i a s plus m i n u s c o m p o s i t a s ( p a r t e s c o n s t i t u t i v a s r e m o f a * e t p r o - se i m a s ) , de qùibus d i c e n d n m m o d o est.

SECT. I.

DE PARTIBUS CONSTITUTIVIS CORPORIS HUMAN!

REMOTIS.

§' 92'

P r i n c i p i a e l e m e n t a r i a , Duobus illis p r i n c i p i l s , o x y g e n i o et i n - f l a m m a b i l i , q u a s v i s n a t u r a e substantias e t corpora o m n i a f o r m a r i (§. ? • ) , c h e m i a h o d i e r n a f e r m e e v i c i t , s i q u i d e m o m n i s m a t e r i e s , d u m - m o d o ars s u p p e t a t , i n aëris r e s o l v a t u r s p e c i e s , d u p l i c e m p r i n c i p i o r u m n a t u r a m exhibantes.

S i m i l i r a t i o n e se l i a b e n t o r g a n i c a c o r p o r a , quo- r u m partes penitus resolutae o x y g e n i u m I a r g i - tintur et p l i l o g i s t i c u m . His i g i t u r p r i n c i p i i s , v a r i a p r o p o r t i o n e c o m b i n a t i s , v a r i i f o r m a n t u r h u m o r e s et partes solidae c o r p o r u m p h a e n e r o - b i o t o r u m , quod p l a n t a e , sola a q u a p u r a n u t r i - t a e (5. 2 3 . ) , et p l u r a a l i a r e p r o d u c t i v a a v i t a e

A 2

(16)

4 L I B . II. CAP. I. DI P A R T , CONST, HUM., CORP.

ostendunt p h a e n o m e n a . Q u i a vero processus c h e - micus quivis per d y n a m i c a m stiscitatur et r e g i - t u r p o t e n t i a m (ff. 8.")} cumque i n g e n i t a g e r m i - ' nifcus organicis v i s v a r i a sit i n diversis i n d i v i - duis (ff. 60.), i m o d i f f é r â t in v a r i i s ejusdem o r - %

g a n i s m i partibus (ff. 58-) ; suapte s e q u i t u r , v a - r i a m esse debere in v a r i i s corporibus et p a r t i - bus e n e r g i á m , qua substantiate diversae in suq,

resolvantur p r i n c i p i a , inque n o v a s c o m p o n a n - tur substantias (ff. 78.). I n t e l l i g i t u r h i n c , qua- re in v e g e t a b i l i b u s g e n e r a t i m c a r b o n i c u m * ) , et azoticum in a n i m a l i b u s p r a e d o m i n e t u r ; qua- re ita différât organicae m a t e r i a e i n v a r i i s p a r - tibus m i x t i o , a d e o , u t o x y g e n i u m h i c , et a l i b i i n f l a m m a b i l e p r a e v a l e a t .

Duobus his p r i n c i p i i s p r o x i m a e c o m p o n u n - tur corporis a n i m a l i s partes? quae v a y i a i t e r u m proportione c o m b i n a t a e , humores et s o l i d a , or- g a n a v a r i a et s y s t e m a t a e f f i c i u n t . P o l a r i a h a e c

esse p r i n c i p i a , adeoque attractione m a x i m a ad i n v i c e m f e r r i , loco modo citato j a m diximus.

* ) Ali quae fungorum species e mullis rdspectibus ad animaient accedunt naturam: mittunt cadaverosam ani- inalem mepbitidem cum putrescunt; continent l y m p b a m , animali p r i n c i p i o , quod fibrosum dicitur, similcm; co- piosum l a r g i u n t u r , cum acido nitrico ti'actatae, azoti-' c u m ; conducunt electrieitatem Galvanicam perinde u t caro animalis: denique vertuntur in substantiam pin- guem aut adipoceraccam , ubi acidis sulpliurico aut ni- trico dilutis macerantur, quod ipsuin cum carnibus ani- m a l i u m , ut nuper Parisienses detexei'unt c b e m i c i , acci- dere solct. Accedit d e i n , quod diu noctuque irrespira«

biles exhalent aères, (v. H u m b o l d t ' s Vers, über d . ger. Musli, u. Nei-v. I. p . 1 7 1 ^ 1 7 9 , )

(17)

SECT. I. D E PARTIBUS R E M O T I S . 329

- $• 93*

O x y g e n i u m .

Adeo commune istud est organicis c o r p o r i - bus p r i n c í p i u m , ut n u l i i b i desirleretur, ttal-i

lumque e x i s t â t , quod carere eo possit, unde e l f * m e n t u m etiam constituit aquae et aëris a t m o - s p h a e r i c i , utpote substantiarum , per naturam u n i v e r s a m m a x i m é dispersarum. Contractivis viribus isthoc abundare princípium ($. 7.) j a m

ostendimus.

In vegetahilibus o x y g e n i u m adosse , a q u a ostendit , atmosphaericus aër et- acida , quae i n iis continentur ; recipient dein p l u n t a e , u t HUMBOLDT ostendit * ) , aërem o x y g e n i u m ex at- m o s p h a e r a , sine quo vegetara non p o s s u n t , et m i t t u n t sub a q u a , radiis solaribus e x p o s i t a e ,

«andern aëris s p e r i e m , quod aquae dccomposi-

t a e , u t IN G E N H O Ü S S e t SP A L L A N Z A N I * * ) d o c e n l ' ,

adscribendum m i n i m e est. Sub i p s a dein fer- m e n t a t i o n e , qua v e g e t a b i l i a d e c o m p o n u n t u r , o x y g e n i u m carbonioo unitur et e v o l v i t u r sub f o r m a aëris . v i d i carbonici. S i m i l i ratione de principii liujus praesentia in corporibus anima-

libus convincimur.

H u m á n u m autem c o r p u s , e quo aër o x y g e - nius purus obtineri quidem1* non p o t e s t , ejus p r i n c i p i i v e s t i g i a pluribus p r o d i t mod is. P l u - r i m a e n i m acida libera adsunt;, p r i n c í p i u m ist- hoc utique c o n t i n e n l i a : urina sani hominis phos- p h o r i c u m , benzoicum a u t u r i c u m continet, et ubundat is h u m o r in brutis acido c a r b o n ' c o , cum p h o s p h o r i c u m in pilos et cornua abit ; aci- da v e g e t a b i l i a , aeeticum et s a c c h a r i , i n g e l a t i - n a , i n lact;e et c h y l o inveniuntur ; acidum z o o - a i i c u m JBERTKOLETX (§. 33. n. y.) n i l esse aliud

(18)

330 L I B . II. C A P . I . DI P A R T , CONST, HUM., CORP.

nisi a c e t i c u m , animalibus particulis n u p t u m , FOURCROY os tendit a ) . Exlialat acidnm carboni- cura e pulmo.nibus, et "continet acida ipsa etiam fibrosa sanguinis pars. G e n e r a l i m autem minor acidorum copia animalibus inest quam v e g e t a - i i l i & u s corporibus, estque a n i m a l i s natura açi- dis hac tenus opposita, ut ea neutra reddere po«

tius soleat b ) .

Frodunt quidem et musculi o x y g e n i i p r a e - s e n t i a m , s i q u i d e m A u t e n r i e t l i i o teste carnes recens mactati animalis succos coeruleos vege- t a b i l i u m rufo t i n g a n t c o l o r e , et lac coagulari f a e i a n t ; e x p e r i m e n t s d e i n , quae Jos, BerzELIUS instituit c ) , innotuit nobis , -àcidum aliquod inosse musculis , Combustibilo , malico aut g a - Jáctico simile. Nostra t a m e n opinione p h l o g i -

^ticum in l i b r a i r r i t a b i l i , et o x y g e n i u m in ner- voso praevalere v i d c n t u r s y s t e m a t e . E t e n i m fibrosum p r i n c i p i u m , ut m o x d i c e m u s , azotieo a b u n d a t , et tendit medullaris nervorum sub- stantia p l u r i m u m in f e r m e n t a t i o n e m a c i d a m , quod aliorum et propria didicimus experientia d ) . Oxygenic scatentes, idque facile dimitten- tes materiae, vires musculares p l u r i m u m exci- t a n t , et ponunt contrarium in nervis e f f e c t u m , cum alcalia et i n f l a m m a b i l i a arnica sint ner- vis , i n i m i c a musculis e_). Ideo etiam arteriosus sanguis musculis est necessarius, ut quippe ex- pansivas p r i n c i p j i phlogistici l i m i t e t v i r e s ; ner- v i praeterea , musculis o p p o s i t i , potentissimi sunt irritabilitatis excitatores (ff. 850« A c i d a , quae musculorum resolvunt t e x t u m , m e d u l l ä - rem indurant substantiam, quod quidem alco- h o l vini ex eo etiam p r a e s t a t , siquidem aquam, qua albumen solutum antea f u i t . , subducat.

Contrarium f a c i u n t phlogistica, a l c a l i a caustica

(19)

S E C T . L D E P A R T I B U S R E M O T l f et olea p i n g u i a , quae m e d u l l a m f a t i l i u s solvunt

quam carnes. Quia denique contraria non nisi in se agunt p r i n c i p i a , ut stimulorum etiam o- stciidit natura (f. 69.) , cum magna statui potest pt'oliaijililale, phlogistica in museulis et o x y - geniuin in nervis p r a e v a l e r e , quod quidem p o - lorurn electricorum eifectus uberl ttydilucid.tbit;.

Gel er um monere superfluum haud e r i t , nullibi m a u i f e s t a m in organico corpore vigere rhemi- cam p o l a r i t a t e m , quod v i t á l i s processus , qui cum perpetua jungitur organisation!® vicissitu- ditie et materiae permutatione ( | f . 59. 78.)»

omni praeeavet tempore. Utrumque igitur ele- mentare prinripium toti organismo et singulae cj".i parti neressarium e s t ; ipsum t a m e n o x y - genium humano corpori et quibusvis perfeelio- rimis o m n i s m i s tantopere est neressarium, u t ne momento quidem carere possinl eo yirincipio, Longe major oxygenii pars corpori h u m a - no per aërem atmosphaericum , qui p u l m o n i - bus a d s p i r a t u r , perque cutém i n b a l a t u r , suf- ficitur ; nec ccmtemnenda est p r i n c i p i i istius q u a n t i t a s , quae cum a q u a , cumque cibo et p o - tu animali suppedifcatur organismo.

*) Al. ab ilUMUOLDT : Flora Friburgensis, 1793. 4-

***) Rapport de 1' air avec le» êtres organisés; tirés des journaux d'observations et d'expériences de Lazare SFALLANZANI, Far J. SENEISLEU : à Genève et à Fa- ris. 8. »807, i l l . Vol.

a) GILBERT'S : Annalen XV. p. 477.

b) C. SPRENGEL: Inst, phys. I, §, 44, p. l6í.

c) GEULEN'S: Journal. VII. p. 533.

d) KURDACirS : Physiologie Ç. n i , p. 20U

e) Relativa liaec esse, ex iis, quae de vicissitudine organisationis (Ç. 69,), deque incitameutorum eíFectu di- ximus (5.7I—73.), satis apparet, unde delerminari sti- mulorum. virtus ex sola ratiouc chcmica baud potest.

(20)

8 L I B . I I . C A ? , I. D E P A R T , CONST, HVM.: CORP.

P r i n c í p i u m i n f l a m m a b i l a . P r i n c í p i u m o x y d a b i l e s e n m a t e r i a i n f l a m - mabilis j b a s i n constituât, cum q u a o x y g e n i u m varia-proportione n u p t u m , diversas e f f i c i t sub- stantias. m a e x p a n s i v a v i s i n p h l o g i s t i c o do- m i n e t u r ( §. 7- ) , et p o l a r i t a t e m c o n t r a r i a m c u m oxygénio b a b e a t , m a t e r i a r u m expansio et adfinitas ad o x y g e n i u m eo m a g i s increscunt , quo plus de p r i n c i p i o i n i l a m m a b i l i c o n t i n e n t . Decisa quidem inter naturae scrutator es n e c d u m est lis , u t r u m h y d r o g e n i u m , carbonicumi e t a z o - t i c u m distincta sint e l e m e n t a , a n v e r o species t a n t u m ejusdem p h l o g i s t i c i , c u m v a r i a o x y g e - n i i portioné nupti. Nobis quidem BURDACHII et STÜTZII o p i n i o , etsi p l u r a o b j i c i a n t u r , nec ipsa experimentális c h e m i a evidenter d e m o n s l r a r e earn hucdum potuerit * ) , m a x i m a m h a b e r e v i - detur v e r i s i m i l i t u d i n e m . Etenim n a t u r a , . q u a e omnem i n se continet perfectionem , paucis omnino eget v i r i b u s et p r i n c i p i i s , quibus o m n i a f o r m e t corpora et p l u r i m a m p h a e n o m e n o r u m prodat v a r i e t a t e m (f 54.). Videmus dein , raemo- r a t a principia t r i a ad o x y g e n i u m habere a t t r a -

c t i o n e m , unde n a t u r a m huic oppositam s i m u l produnt ; quia vero duplicem t a n t u m i n n a t u r a agnoscimus v i m , a t t r a c t i v a m quippe et repul- s i v a m (§. 4.), et omnes e f f i c i e n t i a e ad eum re- d u c i possint v i r i u m d u a l i s m u m , n u l l a superesse videtur causa , cur plura statuamus p r i n c i p i a c h e m i c a q u a m duo , o x y g e n i u m et i n f l a m m a b i - le (§. 92.). Verum q u i d e m e s t , quod m e m o r a t a e p h l o g i s t i c i species diversas e x h i b e a n t q u a l i t a l e s ,

quod e m a t e r i i s diversis u t tales " p l u r i m u m ob- t i n e a n t u r , quodque dissuere eas in constitutivas partes n o n d u m l i c u e r i t : at inde m i n i m e s e q u i -

(21)

S E C T . I. D E P A R T I B U S R E M O T I S . 9

tur h y d r o g c n i u m , carbonicum et azoticum ele- mentaria esse, singulum princípium constituera sui generis , atque iripolarem ist a habere erga oxygenium rclationem **). Irmumeras enim nos ci in us naturae res, quae to tide m f e r m e ha- ben t qualitates, non tamen itleo credimus, in- t i m a sua penitus differre n a t u r a , et l i t m u s hod ie quae olim pro elementaribus habebantur sub- s l a n t i i s , in diverses resolvere materia? (aquam,

a ë r e m , adamantem etc.). Prodire quidem vide- mus hasce substantias e diversis m a t e r a s , quem- admodum aqua non decomposita sub multis operationibus cheroicis prolîcitur ; non t a m e n sc im us , an hydrogenius et, azotietis aër omni destituanlur oxygenic , et ipsum gas carbonicum,

«jcidulum semper, istius principii praesentiam manifeste p r o d i t , nec noscimus huedum carbo- nicum purum.

Ad haec dum r e f l e c t j m u s , hydrogenium , carbonicum et azoticum pro i n f l a m m a b i l i eo- dem , quod v a r i o tantum oxydationis diiFert g r a d u , habere qiossumus a ) , et firmatur opinio

^haec observationibus sequentibus : i ) resolvitur aqua f e r r o , zinco et carbone candentibus in h y - drogenium et o x y g e n i u m ; azoticum vero lârgi- t u r , a l u m i n a , cupro, p l u m b o , stanno et argen- to tractata; 2) generator constanter a l î q u i d a c i - di nitrici , ubi aqua e combinai i one oxygenii cum hydrOgenio exoritur ; 3) videtur aqua es- sèïitialem constituera acidi nitrici p a r t e m , si- quidem id acidum nec "in statu solido , nec i n aëriformi occurrat, ipsumque nitrum c r y s t a l l i - sationis a q u a m , donec decoinponatur, non di- mittat; 4) lu cet phosphorus ni azotico acre b ) ; nubes et piuviae subito nascuntur in almosphae- rico aëre , et continet aqua pluvialis aliquid semper de acido n i t r i c o , quod îhdicare" videtur^

(22)

l b L I B . I I . C A P .L D E EART. CONST, HUM. CORP.

à q u a m g e n e r a r i quoque posse ex a z o t i c o et o x y - g e n i o b) ; g e n e r a t u r , u t PARROT expertus est , á q u a e c o m b i n a t o e t i a m c a r b o n i c o c u m o x y g e - n i o ; h ) denique s i b i successisse adserit AUSTI- Nus, c a r b o n i c u m d e c o m p o n e r e i n h y d r o g e n i u m et o x y g e n i u m c). ;

* ) G. S P R E N G E L Inst. phys. I. p. l55.

* * ) Med. chir. Zeitung, Salzb. i 8 i o . III. p, 327.

* a ) Maxime certo inleressct, opinionein banc cxperiens tia genuina ad veritatis provchere dignitatem, quo na- turae scicntia plurimum illuslrarelur ; multo plus certo proilest, substantias notas ponitius irjdagare, quam no-

vas i n v c n i r o , atque elemenLorum ila dictorum iudies au- gcre numerum.

; b) Potest tamen azoticus aër phosphori ope optime pri- vari oxygenio , q u o dein n o n a m p l i u s lucct. (Al. v, II u in- b o l d t : Versuche ű. d . chemische Zerlegung des LuFt- lireises etc. Rraunschw. 1799. 8. p- 2o5.)

c) D U R D A C i r S Physiologie, p. 87.

• ff- 95' A z o t i c u m .

C o n t i n e n t v e g e t a b i l i a i n v a s i s aëreis a t m o s - p h a e r i c u m a ë r e m , adeoque a z o t i c u m cum o x y - g e n i o n u p t u m ; i n iis a u t e m p i a n t i s , quae a m - m ó n i á m g i g n u n ü , a z o t i c u m cum h y d r o g e n i o juncttim e s t , et v i d e t u r i n i i s , quae c a d a v e r o - s n m s p a r g u n t o d o r e m , p r i n c i p i u m i d e m c u m h y d r o g e n i o d o m i n a r i . . F u m a r i a e v e s i c a r i a e le- g u m i n a v e r o aëre nitroso, u t SUCKOW c o m p e r i t *), r e p l e t a v i d e n t u r . T r a n s i t quoque n-itrogenium i n v e g e t a b i l i a ex ipsa s o l i h u m o **).

Partes a n i m a l e s s o l i d a e et f l u i d a e a z o t i c o a b u n d a n t , u n d e e m p y r e u m a t i e u m a m b u -

«tae s p i r a n t odorem. E v o l v i t u r hoc p r i n c i p i u m

(23)

SECT. I, D E ' P A K T I E U S B E M O T I S . IT

e substantifs a n i m a l i b u s p u t r e s c e n t i b u s , qua©

alcalinum et gravera spurgunt o d o r e m , excej>ta c o l l a , hi nulla v e g e l a b i l i motoric a d v e r l e n d u m . Carnes et humores a n i m a l e s , cum arido nitrico t r a c t a t a e , l a r g a m d im it tun L nitrogen it quanti—

t a t e m ; urina putrescens a m m o n i u m s p a r g i t , efc advertitur a m m o n i a c a l i s odor in recenti etiam, l o t i o apud homines calculo vesicae laboranles.

A b u n d a t g e n e r a t i m i n regno a n i m a l i azotic u m Cf. 9«.), nec aliter subs tan tiae vegetabiles a n i - m á l o m induere possunt n a t u r a m , q u a m aucto principio isto. S u f f i c i t u r a n i m a l i corpori a z o t i - eum per cibum et p o t u m , perquc aërem p u l m o - nibus adspiratum et cute absorptum. C u m a u - t e m v i d e a m u s , a n i m a l i a p l u r i m a meris v e s c i vegetal)ilibus, imo et homines solis saepe h o - raeis f r u c t i b u s et plantis , quae n u l l u m a z o t i c i

continent v e s t i g i u m , nut^iri sciamus ; n u l l u m superesse videtur d u b i u m , a z o t i c u m per d r g a - n i c u m processum posse g i g n i , quod quidem i n - telligere tanto f a c i i i u s possuraus, u b i id p r i n - c i p i u m pro modo d u n t a x a t h a b u e r i m u s p h l o g i - stici (f, 940-

G r a v i o r est azoticus q u a m a t m o s p h a e r i c u s a ë r? nec respirabilis p e r s e , nee f l a m m a m ulcus;

m a g n a m fovet crga o x y g e n i u m a t t j a c t i o n e m ; c u m partibus tduabus o x y g e n i i junctus a c i d u m c o n s t i t u i t n i t r i c u m , in quo istud m u l t u m p r a e - dominatur, Praevaient ilaque expansivae v i r e s i n n i t r o g e n i o , quae t a m e n liraitatae m a g i s s u n t q u a m in h y d r o g e n i o , unde cum GIRTANNERO a l i - q u i credebant e h e m i e i , a z o t i c u m a ë r e m e h y - drogenio et o x y g e n i o , a l i a t a m e n proportion«

q u a m i n aqua se h a b e n t , unitis constare,

* ) G. A . S U C K O W S Anfangsgründe d» Physik u , Chemie II, p . 5Í7.

(24)

336 L I B . I I . CA?, I. D E P A R T , CONST, HVM.: CORP.

EINHOF : Anleitung z u r Kenntniss d. chemischen Beschaffenheit des Bodens. (H e r m b s t ä d t ' s Archiv

d, Agricultur-Chemie, H. s, H. Berl» 1806. n. a,)

§-

96-

C a r b o n i c u m .

Ob n i m i a m , q u a m p r i n c i p i ù m isthoc erg©

o x y g e n i u m f o v e t a t t r a c t i o n e m , p u r u m sisti n o n p o t e s t , et constituit cum "a; h u j u s p a r t e aërem a c i d u m c a r b o n i c u m , qui d i m i n u t a per frigus expansiva v i , cum aqua j u n g i i u r , i t e r u m - qu© earn d e s e r i t , ubi calore a u g e t u r expansio.

Ubi o x y g e n i u m augetur i n c a r b o n i c o , h y d r o g e - n i u m attrah.it, u t i n c a r b o n e o x y d a t o v i d e m u s .

Acidum c a r b o n i c u m a ë r i f o r m e f l a m m a m non a - l i t , n e c adspirari sine vita© periculo p o t e s t ; i p s e tamen c a r b o q u i n^axima parte h o c consti- tuitur p r i n c i p i o j i n f l a m m a b i l i s est. M e d i u m tenet l o c u m c a r b o n i c u m inter reliquas inflam- m á b i l e s substantias , v i d e t u r minus continere de o x y g e n i o q u a m a z o t i c u m , atque plus m u l t o quam h y d r o g e n i u m .

C a r b o n i c u m i n v e g e t a b i l i b u s abundaTe (J. 92.) j a m d i x i m u s •. e t e n i m sub f e r m e n t a t i o n e c o p i o s u m e v o l v i t u r remanens post c o m b u s t i o n e m carbo l a r g i s s i m a m ejus c o n t i n e t quantitc(tem ; nec veger tare possunt p l a n t a e , u b i aëre c i r c u m d a n t u r , o m n i carbonico p r i v a t o *). I d e m p r i n c i p i u m in a n i m a l i adest c a r b o n e , in olfeo, in v a p o r e c u t a n e o et p u l - m o n u m , in g e l a t i n a , i n m u c o ; a b u n d a t eo s a n - g u i s , venosus p r a e p r i m i s ; c o p i o s u m dein i n e s t b i l i , p i g m e n t o n i g r o , et q u i b u s v i s solidis p a r t i - bus. Q u i a t a m e n m i n o r a n i m a l i b u s s u b s t a n t i i s inest c a r b o n i c i q u a n t i t a s ac v e g e t a b i l i b u s , c u m - que id p r i n c í p i u m salibus p h o s p h o r i c i s et f e r r o

(25)

SECT. I . D E P A R T I B U S R I M O T I S . 1 3 "

arete sit junctum , animales partes comburi ae- gerrime possunt.

Init principium isthoc varias cum azotico et h y d r o g e n i o u n i o n e s , quod in carbone o x y d a t o

c e r n i m u s , qui h y d r o g e n i u m aërem avidissime attrahit : înde etiam carbones reeenter exusfi viribus pollent antisepticis. Videtur etiam car- b o n i c u m p u r u m , cum hydrogenio certa propor- tione n u p t u m , m i a s m a t a v a r i a et contagia e f f j - cere , quae oxygenii virtute enervari optime p o s s u n t * * ) . A c i d u m p r u ss i c u m , animalibus substantias p r o p r i u m , Ht analysis chemica do- cet , certa proportione i n f l a m m a b i l i u m cum oxy- genio constat. Suppeditatur a n i m a l i corpori carbonicum per cibum et potum , et generatur acidum carbonicum infra animale corpus, qiíod cum aëre respirato continuo eliminatur. P l a n - tae p l u r i m u m de carbonico ar cipiunt ex h u m o .

») A. v. HUMBOLDT 1. e. p. ii5.

•*) ^PRENGEL 1. e, I, p. 166. g. 45.

ff. 97- H y d r o g e n i u m .

Est principium hoc p u r i s s i m u m , quod no- s c i m u s , i n f l a m m a b i l e , oxygeaio m a x i m e oppo- sition, et viget in eo plurimum expansiva vis.

A ë r enim inflammabilis summ am habet fluidi- tatem estque levissimus inter ceteras aërifor- mes substantias ;,avidissime a t t r a h i t oxygenium,

succenditur facile cum explosione, e t a r d e t f l a m - m a intensissima ; reducit metalla o x y d a t a . Requi- r i t autem sex partes aëris oxygenii ut fixum red- datur h y d r o g e n i u m g a s , et t u m primo indiffe- rentem sis tit m a t e r i e m , in qua neutrum polare praevalet p r i n c i p i u m , aquam nempe.

(26)

14 L I B . II. C A P . I. DI P A R T , CONST, HUM., CORP.

A b u n d a r e h y d r o g e n i o v e g e t a b i l e s et a n i m a - les substantias , v e l ipsa ostendit a q u a , quae copiosa ex iis o b t i n e t u r ; n a m que et ossa h u m a - i i a , ubi s i c c e s c u n t , q u i n t a m fore pondeyis p a r - tem a m i t t u n t . Existât p r a e t e r e a p r i n c i p i u m isthoc i n p a r t i b u s solidis et fluidis h u m a n i cor- p o r i s , cum p r i n c i p i i s aliis v a r i a p r o p o r t i o n s

c o n j u n c t u m , quod odor a n i m a l i s , culque p a r t i p e e u l i a r i s , p e r h i b e t . Odores autem h y d r o g e n i o p r a e p r i m i s product , flores ostendunt multura.

o l e n t e s , in quibus i n s i g n i s h y d r o g e n i i et c a r - b o n i c ! copia e v o l v i t u r ; m e t a l l a et terrae o d o r e m s p a r g u n t , c u m a q u a i r r i g a t a f r i c a n t u r : sic et- i a m stagnantes a q u a e , quae i n sua secedunt p r i n c i p i a , h y d r o g e n i o dimisso o i e n t , et f o e t e n t partes animales putredine r e s o l u t a e , u b i h y d r o - g e n i u m perpetuo e v o l v i t u r .

P r a e v a l e t infLammabile isthoc p r i n c i p i u m i n - sero et a l b u m i n e , adeoque et in p u l p a m e d u l - l a r i a d e s t , q u o d a l b u m i n e s c a t e t , licet non ere- d a m u s , infLammabile p r a e d o m i n a r i i n syste- m a t e nervoso (ff. 9.3.) *). A b u n d a n t venosus san- guis , arterioso m a g i s expansus , et ipsa bilis , quae ex illo p a r a t u r , h y d r o g e n i o ; inde i g i t u r e s t , quod c o n c r e m e n t a b i l i a r i a i n f l a m m a b i l i a s i n t , quodque paludosus aër , c l i m a calidum et udum h e p a r m a x i m e o f f e n d a n t , et morbos p r o - ducant cum bilioso f o m i t e c o n j u n c t o s . Inest copiosuxA h y d r o g e n i u m ipsi e t i a m a d i p i a n i m a - l i et cuivis oleo p i n g u i v e g e t a b i l i , unde cibus et p o t u s , atque aër m i n u s purus , infLammabilibus abundantes obesitati p l u r i m u m o p i t u l a n t u r , ipsique musculi et o s s a , ubi o x y d a b s m i n u i t u r or- g a n i s m i a n i m a l i s processus , i n m a s s a m depra- v a n t u r adiposam **). D o c e t C. AUTENRIETH a ) h y d r o g e n i i p o l u m i n f e m i n e o , atque contracti- v a m o x y g e n i i v i m i n v i r i l i p r a e v a l e r e s e x u , si-

(27)

S E C T . I. D E P A R T I B U S R E M O T I S . 15

quidem in feminis partes omnes sint molliores, torosae et l a x i o r e s , sensibilitas sit m a j o r et n e r v o r u m adfectioncs frequenlius occurrant.

Supreditatur corporibus organicis h y d r o g e - nium per aquam absorptam et h a u s l a m , quae intra corpus in sua dissuitur principia. Minori quant itati o x y g e n i i nuptum carbonir.um in ve- getabilibus (§. 96.) , atque magis oxydatum azo- t i c u m in animalibus (ff. 95.) efficere videtur.

,„,., ,») SPRENGEL 1. c, § . 43. p. 1.58-

»*) REIL'S Archiv f. d. Physiol. IV. p, 189. squ, a) Ibid. VII. p. 13. sq.

5- 93-

A l i a s s i m p l i c i o r e s p a r t e s .

C o n t i n e t Organismus h u m á n u s s u b s t a n t i a s v a r i a s , q u a e in n a t u r a u n i v e r s a per r e g n u m m i - n é r a l e , v e g e t a b i l e et a n i m a l e dispersa® c e r n u n - tur. S a e a u t e m s u b s t a n t i a e v e l ad a l t e r u t r u m a c c e d u n t polare olementura (f. 92.), v e l v e r o n e - .jairam p r o d u n t n a t u r a m , et p r o x i m a e sunt i n - d í í f e r e n t i a e p u n c t o , A d i n d i f f e r e n t e s s u b s t a n - tias p e r t i n e n t s e q u e n t e s :

1) Metalla , quorum quidam unicum , fer- r u m n e m p e , constans est in liumo.no corpore.

Inest id metalLum soli 1ère cruori lam insigni quantitate , ut ,3ru ejus massae eii'iciat partem.

Peculiaris h u j us metolli indoles , quam dupli- citate v i r i u m m a n i f e s t a t , insignem ei t r i b u i t in a n i m a l i oeccnomia dignitatem. Etenim con- tractivas prodit vires duritie, cohaesione , con- Iractilitate et pondere; res is tit ig ni potenter et funditur sat difficulter; fovet praeterea attra- ctionem cum carbonico et hydrogenio. Parte

(28)

340 LI B . I I . C A ? , I. D E P A R T , CONST, HVM.: C O R P .

i t e r u m altera expansivas n i a n i f e s t a t v i r e s , si- quidem o x y g e n i u m avide a t t r a h a t . M a x i m e au- tem prodit v i r i u m id d i s s i d i u m , c u m m a l l e a t i - one aliisque o p e r a t i o n i b u s m a g n e t i c u m redditur.

G r a v i s s i m a certo m e t a l l u m i s t h o c i n corpor®

a n i m a l i f e r t o f f i c i a : a t t r a h i t i n p u I m o n i b u s o x y - g e n i u m , j a m q u e i t e r u m d i m i t t i t , u b i partes eo e g e n t p r i n c i p i o ; unde r e p r o d u c t i v a s f u n c t i o n e s , a d s i m i l a t i o n e m , n u t r i t i o n e m et t e m p e r a t u r a m a n i m a l e m ab eo pendere p l u r i m u m v i d e m u s ; i m m i n u t a e n i m ferri q u a n t i t a t e , u t i n chlorosi et serosa colluvie fit, r e p r o d u c t i v e p l u r i m u m laeditur processus. Accedit d e i n , quod m e t a l l u m hoc electricitatem et c a l o r i c u m o p t i m e conducat, adeoque i m p o n d e r a b i l i a haec per omnes corpo- ris partes cum sanguine c i r c u m e u n t e p r o p a g e t . Defertur id m e t a l l m f i per a l i m e n t a i n cor- p u s ; m a g n a e t i a m est p r o b a b i l i t a s , f e r r u m i n - t r a o r g a n i s m u m posse g e n e r a r i , siquidem q u a n - titas e j u s , qualicunque vescamur cibo , f e r m e constnns m a n e a t *). Ipse dein f o e t u s , qui san- guinem h a u d i m m e d i a t e a matre a c q p i r i t , atque pullus ovi i n c u b a t i , ejus m e t a l l i genesin i n t r a organicum corpus penitus evincunt.

2) T e r r a s inter c a l x p l u r i m u m o c c u r r i t i n h u m a n o c o r p o r e , et v i d e f u r calcarea o r t u m generatim habere e,regno a n i m a l i , cum in no- vioribus terrae stratis , p l u r i m a c o n c h i l i u m ve- s t i g i a c o n t i n e n t i b u s , solum occurrat. Est autem calcarea v e i p h o s p h o r a t a , v e i acido carbónico nupta in u r i n a , ossibus, in parte fibrosa et in.

muco r e p e r i u n d a , et continent ossa i n t e r d u m e t i a m gypsum. S i 1 i c a in v i t r e o d e n t i u m encau- sto et i n calculis urinariis saepe reperitur. M a - g n e s i a i n concrementis b i l i a r i i s et calculis u r i - n a r i i s invenitur^ Quia autem a l i m e n t a t a n t a m

h a u d

(29)

SECT. I . D E PAKTIBÜS HEJWOTIS. if

h a u d continent tor rar um q u a n t i t a t e m , q u a a t a ossibus aliisque partibus i n e s t , perque u r i n a m et alias excrctiones e l i m i n a t o r , d u b i u m n u l l u m superest, ab ipso organism« eas p r o d u c i , quod quidem adductae observationes ( £ . 2 3 . ) penitus evincunt.

3) A q u a basin constituit omnium h u m o - r ú m a n i m a l i s c o r p o r i s , et obtinetur dostillatio- ne sicca ex solidis qtloque p a r t i b u s , a d e o , ut

corpus h u m á n u m ad unarn q u i n t a m ponderis p a r t e m reduci possit , abactis h u m o r i b u s **).

Suppeditatur quidem organism« h u m a n o aqua ab externa n a t u r a , quae cum cibo et p o t u , p e r - que i n h a l a t i o n t m cutis in corpus d e f e r t u r ; ea- dem tamen aqua in sua resolviLur p r i n c i p i a , a n t e q u a m materiem subeat o r g a n i c a m (§. 78.) ; nec dtíbitare l i c e t , c h e m i c o - v i t a l i processu po- lar i a conjungi p r i n c i p i a , et ipsam aquam i n t r a o r g a n i c u m generari corpus , quod secretiones Uquosae in statu morboso ostendunt.

4) Atmosphaericus aër in quibusvis c a v i s Organis, in vasis ,et interstitiis -cçllularibus ani- m a l i s corporis contineri videtuj-, a n i m a l i tamen.

substantia impraegnatus. Invenitur hqeo aëris species, quae ob peculiarem odorem g a s a n i - m a l e d i e j t u r , i n cadaveribus recenter m a c t a t o - r u m a n i m a l i u m ; extricatur e p a r t i b u s solidis sub campana antliae p n e u m a t i c a e , et obtinetur e sanguine modo exmisso. Conservât' is- aër p a r - t i u m turgorem et i m p e d i t cellularum et vaso- rum collapsum ac concretionem. Quia vero v i - t a l i s t u r g o r aequali se h a b e t ratione cum v i - tae energia a ) , animale gas , t a n q u a m p r o x i m a expansionis ejus c a u s a , per ipsum v i t a l e m pro- licitur proeessum. Ilinc igitur e s t , quod juveni- l e et sanum corpus p l u r i m u m t u r g e a t , et p a r -

LENHOSSÉK P h y s i o l . m e d . V o l . II B

(30)

342 L I B . II. CA?, I. De P A R T , CONST, HVM.: CORP.

tea venustam exhibeant f o r m á m , cum in sene- cta , inque aegrotante statu f a c i e s ceteraeque partes sint collapsae ; quidquid p r a e t e r e a v i t a - lem deprimit V i g o r e M , t u r g o r e m eum protinus m i n u i t : pathrettiäta et adfectus v e h e m e n t i o r e s vires i n f i r m a n t vitales ,- simulque t u r g o r e m su- bito m i n u u n t , adeo , ut,,t;o^im c o n t r a c t u m v i - deamus vulfcum, ipsique oculi in o r b i t a m r e - tracti appareant. D i s p a r e t i d e m v i t á l i s turgor

oborto a n i m i d e l i q u i o , et m u t a n t e r apud m o r i - bundes l i n e a m ë n t a f a c i e i , ut j a m nunc digno- scere v i x possis.

S u b s t a n t i a c , quae ad p h l o g i s t i c a m accedunt n a t u r a m , in h u m a n o corpore plures .inveniun- t u r , quarum praecipuae sequentes s u n t :

l ) A l c a l i f i x u m , et quidem m i n e r a l s , cum acido phosphorico et m u r i a t i c o u n i t u m , irt s a n g u i n e , u r i n a , succo g a s t r i c o , h u m o r e l a c r y - m a l i , in spermate etc. reperitur ; i n v e n i t u r etiam soda acido carbonico nupta in carbone combu- starum a n i m a l i u m p a r t i u m . A l c a l i autem v e - g e t a b i l e , u t t a l e , in a n i m a l i corpore non r e - peritur. Cum autem plurimis vescamur v e g e t a - b i l i b u s , quae potassam in se c o n t i n e n t , et ista nec in humoribus excretitiis detegi p o s s i t , m a - n i f e s t u m est, banc per processum chemico-vita- lem r e s o l v i , vel in sodam sal l im transmutari.

I n f l à m m a b i l e m a l c a l i u m n a t u r a m ipse j a m LA - VOISIER s u s p i e a b a t u r , siquidem in aere o x y g e - n i o n a t r u m conilagrari observasset b ) ; Cel. a u - t e m DA V Y earn penitus evicit v e r i t a t e m , cum columnae Voltanae ope a l c a l i a i n m e t a l l o i d e a s vertisset substantias.

a) Magis j a m prodit i n f l a m m a b i l e m natu- l a m a l c a l i v o l a t i l e , quod azoto et h y d r o -

(31)

SECT. T. D I PARTIBÜS B Ï M O T I S . %

genio compositum n o v i m u a , quocfqu© eadem ra- t i o n e , u t SEEBKCK, POM TIN et BIRZBXICS p r i m i experiebantur , m e l a l l o i d e a m quoque s is tit sub- stantia m c). A n i m a l i s naturae productum eat a m m o n i u m , et reperitur in nonni'llis etiam p l a n - tis. M a x i m e a u t e m e v o l v i t u r in urina et aliis a n i m a l i b u s substantiis sub fermentatione pu-i trida.

3) S u l p h u r , quoá íiucdum sejungere in.

partes c o n s t i t u l i v a s nemo p o t u i t , p h l o g i s t i c a m indolem i n f l a m m a b i l i t a t e et m a g n a ad o x y g e - h i u m attractione prodil. Paucum reperitur i n h u m a n o corpore, et quidem praeripuc in a l b u - mine , in fibris muscuíaribus , in unguibus et p i l i s ; si enim haec l i x i v i o caustico' decoquantur, ét acidum dein aduatur quo dpi a m , sulphur © solution!- p r a e c i p i t a t u r , et e v o l v i t u r simul aci- dum h y d r o t h i o n i c u m , qubd cum flatibus a b d o - m i n a l i b u s saepius e t i a m recedit.

4) P h o s p h o r u s alterum est i n f l a m m a b i - l e , quod PARROTI opinione h y d r o g e n i o et car- bonico compositum est. Deliquescit e n i m , ubi

aëri exponitur , quo h y d r o g e n i u m ejus cum o x y - genic atmosphaerae in aquam «bit. M e m o r a b i - lia e t i a m GOTTLINGII est o b s e r v a t i o , quod o x y - gcnius aër in azoticum v e r t a t u r , ubi saepius su- per phosphor© detrahitur. Est a u t e m phospho- rus corporum phaenerobiotorum productum ; re- peritur in plantis nonnulliá d>, animalibus vero corporibus substantia haec largiore inest quan- titate. Constituit enira aeidi phosphorici b a s i n ; istud autem acid um in ossibus, c a r t i l a g i n i b u s , musculis , tendinrbus, cerebro , p i l i s , in gela- t i n a , a l b u m i n e , lacté» in urina etc. reperitur.

An autem phosphorus in statu puro a n i m a l i in- sit c o r p o r i , decisum necdum e s t , licet HERMB-

B a

(32)

344 LI B. II. CAP. I. DI PART, CONST, HUM., CORP.

STäDT defendat, acidum p h o s p h o r i c u m , quod ex ossibus obtinetur, sub ipsa operatione chemica produci, ipsumque phosphorum purum in sub- stantia ossium contineri. Adest phosphorus in nonnullis animalibus , in piscibus praecipue , sat larga q u a n t i t a t e , a d e o , ut lucem e d a n t ; evolvi- tur prael ere i sub putredine v e g e t a b i l i u m et ani- m a l i u m substantiarum e).

Praevalet denique oxygenium in acidis , quae i n corporibus organicis o c c u r r u n t , b a s i c i s tamen substantiis continuo nupta. A c i d u m s a l i s natro unitum s a l i v a e , h u m o r i gastrico, ur'mae, s p e r m a t i , materiae p e r s p i r a b i l i , l a c r y m i s etc.

i n e s t , et potest e solidis quoque obtineri p a r t i - bus. A c i d u m p h o s p h o r i c u m in urina p a r - tirp l i b e r u m , p a r t i m sodae et ammonia juuctum deprehenditur, et continent ássa calcem phos- phoratam. De reliquis acidis m e n t i o n e m (£. 93.) j a m fecimus.

*) A U T E N R I E T I I ' S Ilandb, d. Physiologie. I. §. 5zz.

* * ) AI. v . K A L L E R S Grundr. d. Physiol, I. p, i3. n. i . a) Ern. Benj. I I E B E N S T R E I T : de turgore vitali, L i p s . 1795. /,. — S P R E N G E L 1. c, I. §, 67. p. 191.

b) Mém, do 1' Acad. roy. des sc, 1782. p. 4z6. ibid, »783, p. 573.

c) V i d . S U C K O W 1. c. I. p . 284, - d) ibid. II. p. 549.

c) E U R D A C H ' S Physiologic, p . izG.

(33)

SECT. II. D E PARTÏBÛS P R O X I M I S . 41 S I C T . II.

DE PARTIBUS CONSTITUTIVES CORPORIS HUMAN!

PROXIMIS.

ff. 99.

G l u t e n a n i m a l e .

.Constitute a n i m a l e g l u t e n seu g e l a t i n a b a s i n a n i m a l i s c o r p o r i s , unde ex o m n i b u s cor- p o r i s p a r t i b u s a q u a e et coctionis ope o b t i n e t u r ; c o p i o s i s s i m u m a u t e m o b t i n e m u s g l u t e n e textu c e l l u l o s o , t e n d i n i b u s , aponevrosibus , c a r t i l a g i - nibus et ossibus, quae r e m a n e n t i b u s s a l i b u s ter- restribus (ff. 98.) , p r o t r a c t a c o c t î o n e , v e l m a x i - m e t u m , ubi dkrestori c o m i t t u n t u r , in m e r á n i r e s o l v u n t u r gelât inam. S o l v i t u r h a e c s u b s t a n t i a a q u a , et q u i d e m f a c i l i u s c a l i d a ; r e f r i g e r a t a m a s - sam e x h i b e t t r e m u l a m , consistcntem , d i a p h a - n a m , flavicantis c o l o r i s , v a p i d i et subdulcis sa- poris. P r a e c i p i t a t u r ex aqu'osa s o l u t i o n e per a l - c o h o l e m , quo floccos f o r m a t peculiares ; s u b s t a n - t i a vero coriariopum ( t a n i n u m ) ex eadem so- lutione m a s s a m dejicit; t e n a c e m et c o n t r a c t i l e m , a q u a n o n a m p l i u s s o l u b i l e m , quae s i c c a t a de»

m u m m a t e r i e m refert f r i a b i l e m et s p l e n d e n t e m

*). Siccata g e l a t i n a in corneam v e r t i t u r m a s s a m , quae sub g l u l i n i s n o m i n e n o t a e s t , et a q u a , r u r - sus s o l v i t u r , relieta tamen parte a l i q u a , c a r b o n i s i m i l i . A t t r a h i t id gluten a q u a m a v i d i s s i m e , et si calidior a c c é d â t t e m p e r a t u r a , in a c i d a m abifc f e r m e n t a t i o n e m , quae t a m e n m o x i n p u t r i d e m v e r g i t d i s s o l u t i o n e m , qua g l u l i n o s a g e l a t i n a e i n - doles penitus destruitur,nullo a m p l i u s modo r e s t i - tuenda. A c i d a g e l a t . i n a m p a r u m p r i u s c o n d e n s a n t , m o x t a m e n penitus s o l v u n t : s o l v i t u r e t i a m i n a l c a l i u m c a u s t i c o r u m s o l u t i o n i b u s , e q u i b u s p e r a c i d a f l o c c o r u m a l b o r u m instar p r a e c i p i t a t u r * * ) .

(34)

ti L I B , I I . G A P . I . D I P A R T / C O N S T , HUM. CORP.

Constituit gelatina s u b s t a n t i a m m i n i m e ani- m a l i s a t a m , unde m i n i m a m e t i a m eontinet azo- t i c ! quantitatem ; cum acido n i t r i c o i g i t u r t r a - ctata parum l a r g i t u r azotici, v e r u m , u t S c h e e- I e i a n i 5 didicimuS experimentis , cum p a r t i b u s duabus acidi n i t r i c i digesta in a c i d u m o x a l i c u m vertitur a ) , Videtur autem carbonico-pro maxiy t n a çonstare parte : nam destillatione sicca pa- r u m olei e m p y r e u m a t i c i , p h o s p h o r i , a m m o n i i

et h y d r o g e n i i largitur , copioso aëre acido cary bonico r e c e d e n t e , et relicto carbone s p o n g i o s o , qui ob sales phosphoricos comburi d i f f i c u l t e r po- test b ) . Congruit itaque a n i m a l i s g e l a t i n a aLiqua parte cum v e g e t a b i l i , a qua t a m e n per nitrogey p i u m , quod c o n t i n e t , d i s t i n g u i t u r , quo etiam fit, ut a c i d a m m o x deserat f e r m e n t a t i o n e m , p u - tremque et qnimalerq spargat odorem.

D o m i n a t n r g e l a t i n a , ubi a n i m a l i s n a t u r a non- dura a d o l e v i t , unde in a n i m a l i b u s i n f i m i s , in vermibus , molluseis , insectis , crustaceîs et ply scibus p r a e v a l e t , estque minoris in his consisten- t i a e , quam apud ave» et m a m m a l i a c ) . In ani- malibus etiam j u n i o r i b u s eo m a g i s pra'evalet , quo promora sunt o r i g i n i , perficiturque sensim, cum in albumen v e r t i t u r , et h o c , p e r f e c t a v i r e - p r o d u c t i v a , in fibrosum t a n d e m a b i t principi- um. Cum infimum teneat a n i m a l e gluten in h u - mano organismo l o c u m , eas e t i a m praecipue con- stituit p a r t e s , quae m i n i m a m e x h i b e n t t e x t u r a e et structurae d i f f e r e n t i a m , et quae ad p o l y p o - sam m a x i m e accedunt n a t ù r a m , unde m a x i - m a etiam gaudent reproductiva v i £ff. 82.) ; f o r - m a n t u r itaque solo ferme g l u t i n e a n i m a l i t e l a , cellulosa , membranae simplices , os sa etc. Quia vero cellulosus textus omnes ingreditur corpo- ris totiug p a r t e s , gluten n u l l i b i desideratur ,

(35)

SECT. I L D E PARTIBUS Ï R O X I M I S . $3

q u o d fiexilitatem lis t r i b u i t et m o l l i t i e m . Sub- s t a n t i a l hanc i n t r a o r g a n i c u m corpus p a r a r i n u l l u m est d u b i u m ; defertur autem cum sangui- n e , cujus serum gluten conlinerc p u t a n t , in u n ï - versas corporis p a r t e s , . e t solidescit accèdent©

©xygeriio. . ,

*) Compnrit John R O S T O C K , diias ferme partes tani.

a i cum tribus plutinis partibus iu pract ipitato exiliere, (Journal f. d, Cl.cr.iic, Physik «. MlöWaWgie v. .T. ï , B E R N H A R D ! e l c . P.cri. U h - . ?.. I V . 4. H. ly. A b b , &.)

An Ionien nui remedluruni virtus a condensatione ge- latinae t ) , -î,j exponï non posset?

" ) A U T E N R I E T Î I 1. c. I, §. 5a. p , 3 i i ' a) C R E L L ' S chemische Atinalen. J. 1735, II, p. S o i . s y .

b) G A Y - E U S S A C et TIIKhAIU) gelatinae partes cr».

stitutivas deterininarunl : 47 1 ?<?7. rarhonici , 27, 207.

oxygenii, 7 , ija-,. hydrogenii et 16, 998, asotici. (Ann, de.

Chemie. L X X I V . n. 47.)

c) C , L . D U M A ' S Anfangsgr. d. Physiol. II. p, 44.

Th. THOMSON'S System d. Chemie.'IV. p. 336. sq. - , BURDACII'S Physiol, 87. p. in;. » . "SPRENGEL J. e . P- 147.

§. 100.

A 1 h u m e n.

Occurrit m a t e r i a albumiuosa in aliquibus et- i a m vegetabilibus ; in animalibus a u t e m copiosa,

et quidem vel in statu flu i d o , vel vero c o n - s i s t e n s invenitur. F l u i d u m a l b u m e n a d e s t i n

ovis a v i u m , i n sero s a n g u i n i s , in humoré vaso- r u m l y m p h a t i c o r u m et e x t r a v a s a t a h y d r o p i c o r u m l y m p h a , in s y n o v i a , in s a l i r a et succo gastrico;

denique inest muco , u r i n a e , s p e r m a t i et l a c t i , cujus caseosam efficit partem. C o n g e l a t u m albu- m e n omnes partes solidas f o r m a r e adjuvat-.con-

(36)

348 L I B . II. CA?, I. D E P A R T , CONST, HVM.: CORP.

stituit i g i t u r m e n b r a n a s , r a r t i l a g i n e s , o s s a , m i l - sfulos etc., a l i i s u t i q u o substantias r e m i x t u m ; p u - r i s s i m u m occurrit i n n e r v o r u m et c c r c b r i m e d u l - la. Ostendit HATCHETT, pilos , c o r n u a , ungues , cartiiagines etc. ex t o t o f e r m e a l b u m i n a c o h s t a - re * ) , e a m q a e m a t e r i e m m a x i m e p r o p a g a t a m esse per a n i m a l e c o r p u s .

A l b u m e n fluidum a q u a f a c i l e s o l v i t u r , e t i a m t u m , u b i s i c e a t u m p r i u s f u e r i t , p a r t e a l i q u a r e - m a p e n t e . Galore a q u a e b u l l i e n t i s i n s p u m à m ele- v a t o r , et coit in m a s s a m s o l i d a m , e l a s t i c a m , a l b a m et o p a c a m , a q u a n o n a m p l i u s r e s o l v e n - d a m ; u b i v e r o a l b u m e n f l u i d u m c u m decern a- quae p ä r t i b u s i f i l u i t u r , calore f e r v e n t e , donee i n s p i ä s a t a ' f ü e r i t ád s e x t a m p a r t e m s o l u t i o , n o n coagulatur. C o n g e l a s c i t h a e c s u b s t a n t i a quo que a b a l k o h o l é , n a p h t h i s , o x y d i s et s a l i b u s m e t a l - llcis , et ab acidis c o n c e n t r a l i o r i b u s ; a c i d a au,- tem. m í n e r a í i a m u l t u m d i l u t a c o a g u l a t i albumx- nis p a r t e m rursus s o l v u n t , Mutat.ur a l b u m en co- a g u l a t o m , quod HATCHETT d e t e x i t ,.ope a c i d i n i - trif'i d i l u t i in g e l u t i n a m ; c o n c e n t r a t u m a u t e m id a c i d u m , calore a c c e d e n t e , c o n s i s t e n t e m a l b u - minam o i m e-Tervescentia r e s o l v i t . A l c a l i n v e r o , caustica pra epri m i s , s u b s t a n t i a m h a n c facillim©

solvunt. A l b u m e n fluidum, in a q u a s o l u t u m , u t

P a o y J S T c o m p e r i t , per t a n i n u m p r a e c i p i t a t u r , et sistit turn m a s s a m f l a v e s c e n t e m , t e n a c e m , aqua, i n s o l u b i l e m , q u a e s î c c a t a corio s i m i l e m se e x - h i b e t , et jjutredini o p t i m e resistit. P u t r e s c i t m a - teries a l b u m i n o s a i n s t a t u f l u i d o m o x , s i c c a t a a u t e m a q u a m h a u d i t a a t l r a h i t u t g l u t e n , nec tain f a c i l e c o r r u m p i t u r .

Continet s u b s t a n t i a h a e c a l i q u i d de s u l p h u - i e : n a m s u l p h u r e t u m a r g e n t i e s o l u t i o n e m e t a l - li i s t i u s , u b i a l b u m e n a d d i t u r , p r a e c i p i t a t u r ,

(37)

SECT. II, D E PARTIBUS PROXIMIS. ? TG-

et inquinat ar/etite i instrumenta maculiss n i g r i s , cum supra gr-tdum aqua»» bullientis i n c a l e s c i t ; e Ivitur praüterea a c i d u m h y d r o thionicun> , übt solulioni .tlimminue in alcali fixa acidumr

a i ' i t u r . I n e s t h u i c s u b s t a n t i a l : m i n é r a l e e t i a m

«1 ali , quo solutum tenetur irt animalibu» h u - niuribus. Videtur igitur coagulari per acida, c u m haec se uniant c u m a l c a l i , unde a l b u m i n a sibi r e l i c t a , per raodum p r a e c i p i t a t i o n i s , psojuüoner e x t u r b a t u r ; e i l o r e autem f e r v e n t e attractio in- ter sodam et a q u a m a u g e t u r , quo a l b u m e n , a - misso menstruo , contrahitur **). P r a e d o m i n a t u r i n substantia ista h y d r o g e n i u m , e t e o n t i n e t pau- lo plus de azotico quam g e l a t i n a a n i m a l i s a ) ; sicca destillatione l a r r i h i r aërem h y d r o g e n i u m , h y d r o t h i o n i c u m et acidum c a r b o n i c u m , a t q u e o l e u m empyreuniat îcun» sulphurosum ; r e m a n e t carbo spongiosus, diificalter c o m b u s i i b i i i s , et pontine! relictus çinis n a t r u m cum p h o s p h a t e

ealcis.

A c r i p i t a l b u m i n a v a r i a m , per d i v e r s u m o x y - dation!» g r a d u m , in variis h u m a n i c o r p o r i s p a r - tibus c o h a e s i o n e m , unde vel fluidum e s t , v e l s e - miconsistens, aut s ó i i d u m , quo v a r i a p a r t i u m cohaesio intelligitur.

*} Philos, transact. i8«i.

* * ) Putat À U T E X M G T i I , p h o s p k o r t u n adsolubilitalev.

sliquid conferre, siquidem sulphur cum eo unît u m non nisi infra ao. grad, il. consistât (t. c, I. $ . 4 7 . p. 28.),

a) Principia constitutiva alljuminis G A Y - L U S S A C et TIlENAFiD iletcrminaruiit : 5 a , 833, c a r b o n i c ! , a3, 872»

p i y g e n i i , 7, 5.|0. hydrogenii et iô , 70j, uitrogenii. (Ann.

de Chimie, LXXIV, n, 47.)

T h . T H O M S O N 1. c. IV. p, 'Afi. sq. — B U R D A C H 1. e,

5- se.

(38)

%'i L I B . II. C A P . I. D E P A R T , CONST, HUM, C O R P . .101.

P r i n c i p i u m f i b r o s u m .

Maxime prodit a n i m a l e m n a t u r a m m a t e r i a f i b r o s a s e u ' f i b r a n a , q u a e , cum in h u m o r i - bus animalis corporis in statu existai' fluido , cerlisque sub circumstantiis c o a g u l e t u r , 1 y m - p h a c o a g u l a b i l i s etiam dicitur. P l u r i m u m enim substantia haec de nitrogenio l a r g i t u r (ff.

9 5 , ) , e t deest organismis i n f e r i o r i b u s , n a m q u e i n amphibiis et piscibus p r i m a ejus reperiuntur ve- s t i g i a ; in homine a u t e m eo major ejus i n v e n ï - tur quantitas, quo m a g i s ab origine r e c e d i t , et

quo plus irritabilis explicatur vis ( f . 88-) ; un- de etiam plus in sexu v i r i l i , atque aetate medi-

•a, q u a m in f e m i n i s , infantibus et senibus do- minatur. Max i m a m p a r t e m l y m p h a e coagula- bilis sanguis c o n t i n e t , q u a e , u b i is h u m o r v a s a deserit, et v í t a l i p r i v a t u r i n f l u x u , m o x conge-1

lascifc, eque cruoris p l a c e n t a , ablutis partibus ceteris, obtinetur. S i m i l i ratione carnes elui pos- sunt animales, et r e m a n e n t fibrae muskuläres,

quae fibroso constant p r i n c i p i o ; obtineri etiam potest eadem s u b s t a n t i a , cum a l i a s solido-mol- les partes excoquuntur.

Fibrins, recens c o a g u l a t a mollis e s t , elasti- e a , a l b i c a n s , i n s i p i d a et i n o d o r a , aqua et alco- hole insolubilis , et congruit m u l t u m cum glutine farinae. Siccatur haec materies a ë r e , et a c c í p i t grisescentem c o l o r e m , redditur dura et f r a g i l i s ; resisiit c o r u p t i o n i , nec in aqua diu m a c e r a t a , ut HA T C H E T T expertus e s t , m u t a t u r . Calori sic-

co exposita corrugatur et spargit e m p y r e u m a t i -

«!im qdorem ; calore majore l i q u e s c i t , et obtinetur ex ea per siccam destillationem a q u a , a m m o n i - um carbonatum , o l e u m e m p y r e u m a t i c u m spis-

Ábra

Updating...

Hivatkozások

Updating...

Kapcsolódó témák :